Yapı Bakımından Sıfatlar

Sıfatlar da isimler gibi yapı bakımından basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üçe ayrılır:

1) Basit Sıfatlar

» Herhangi bir yapım eki almamış ve başka bir kelimeyle birleşmemiş sıfatlardır.

Kara kartal, kırmızı elbise, dar gömlek, iri adam, iyi çocuk, son araç, dost ülke, dik yokuş.

2) Türemiş Sıfatlar


» 
İsim ya da fiil köklerine ve gövdelerine getirilen isim yapım ekleriyle oluşturulmuş sıfatlardır.

Memleketteki işlerimi halletmek için yıllık izne ayrıldım.” Cümlesinde yıl ismi –lık isimden isim yapım ekini alarak sıfat haline gelmiştir. Bu nedenle “yıllık” sözcüğü bu cümlede türemiş bir sıfattır.

“Burun tıkanıklığına tuzlu su iyi gelir.” Cümlesinde yine “tuz” bir isimdir ve “–lu” isimden isim yapım ekini almış, sıfat haline gelmiştir. Yapım eki barındırdığı için “tuzlu” sıfatı türemiş bir sıfattır.

Saygın bir yazar okulu ziyaret edecekmiş.”

İşsiz insanlar daha mutsuz oluyorlar.”

3) Birleşik Sıfatlar


» 
Yapısında birden çok sözcük bulunduran sıfatlardır. Birleşik sıfatlar isim soylu sözcükleri nitelemek veya belirtmek için kullanılan söz öbekleridir.

Mirasyedi gençler toplum tarafından hoş karşılanmazlar.”
Cümlesinde “mirasyedi” sözcüğü “miras” ve “yedi” sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuş ve genç ismini nitelemiştir. Dolayısıyla bu sözcük birleşik bir sıfattır.

Külyutmaz öğretmen,
boşboğaz insanlar,
boğazına düşkün adam,
birtakım sorunlar,
cana yakın çocuk…

Birleşik sıfatlar ikiye ayrılır:

a) Kaynaşmış birleşik sıfatlar
Anlamca kaynaşmış sıfatlardır. Birden fazla kelimenin sözlük anlamlarından az ya da çok uzaklaşarak, aralarına ek ya da kelime girmeyecek şekilde birleşerek oluşturdukları sıfatlardır.

Canciğer dost, vatansever sanatçı, pisboğaz çocuk, mirasyedi gençler, kahverengi elbise, eşsesli kelimeler, birkaç adam, herhangi bir öğretmen, biraz zaman, birtakım elbiseler…

b) Kurallı birleşik sıfatlar

Çeşitli yollarla oluşurlar:

» Sıfat tamlaması + “-li” yapım eki
büyük yapraklı ağaçlar, dost bakışlı insanlar, kısa boylu asker, büyük kapılı bina,kırık camlı ev…

» Sıfat tamlaması + “-lık” eki
yarım günlük mesai, üç kuruşluk iş…

» İsim + iyelik eki + sıfat
salonu büyük (bir) ev, çenesi düşük adam, saçı uzun bebek, rengi soluk kumaş…

» Takısız isim tamlaması + “-li” yapım eki
taş duvarlı ev, aslan yürekli çocuk, demir kapılı bahçe…

» İsim + “-den” ayrılma hâl eki + isim-fiil:
kulaktan dolma bilgiler…

» İkileme + isim
evsiz barksız insanlarımız, tatsız tuzsuz işlerimiz, irili ufaklı eşyalar…

» İsim + ek + fiilimsi + isim
işini bilir memur

» Deyim + isim
cana yakın arkadaşlar, çenesi düşük insan…

 

Yorum yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.