Türk Tiyatrosu

 

Ortak Özellikleri:

fft31_mf317000
Geleneksel Türk Tiyatrosu İçin Tıklayınız
  • Göze ve kulağa seslenmeleri
  • Güldürü öğesine yer vermeleri
  • Şive taklitlerinden yararlanmaları
  • Sözlü (Doğaçlama – Tuluat)  tiyatro örneği olmaları
  • Usta – çırak ilişkisi ile sanatçıları yetişir.
  • Belli giriş ve bitiş bölümlerine sahiptir.

Karagöz

Karagöz Oyununun Bölümleri

Giriş (Öndeyiş-Mukaddime)

Nareke’nin (Kamıştan yapılmış düdük) çalınması ile “göstermelik” denilen tasvir (ev, bitki vs.) perdeden yavaş yavaş yukarı çekilip Hacivat’ın semai söyleyerek perdeye geldiği ve perde gazelini okuduktan sonra dua edip Karagöz’ü perdeye çağırdı bölümdür.

Muhavere (Söyleşi-Diyalog)

Karagöz ile Hacivat arasında geçen birbirlerine bilmece sordukları ve bir olayın ya da bir rüyanın gerçek bir olay gibi anlatıldığı bölümdür

Fasıl

Muhaverenin bitişinden sonra esas oyun başlar. Konunun akışına göre uygun şekilde çeşitli tipler gelerek oyunu oluşturur ve sonuca vardırırlar.

Bitiş

Bu bölüm çok kısadır. Konu bitirilince Hacivat Karagöz’e “Yıktın perdeyi eyledin viran. Varayım sahibine haber vereyim heman” diyerek oyunun bittiğini haber verir. Görüntüler perdeden çekilir. Oyun sonunda çengi gelir müzik eşliğinde oynar.

Karagözle İlgili Bilinmesi Gerekenler

Hayali (Hayalbaz): Karagöz oyunlarını oynatan, sesleri taklit eden tasvirleri sopalarla hareketlendiren, müzik ve espri gücüne sahip kişidir.

Şeyh Küşteri: Karagöz oyununun kurucusu kabul edilmektedir.

Hayal-i Zıl (Gölge Oyunu): Karagöz oyununa verilen addır.

Hacivat: Oyunun iki başkişisinden biridir. Halk zekâsını ve halkın gözündeki bilgiç medrese eğitimi almış, Osmanlı aydınını temsil eden ama bir yandan da Karagöz’e ve mahalleliye yardımdan geri kalmayan tiptir.

Karagöz: Osmanlı’daki cahil halk tipidir; dobra, açık sözlüdür.

Hacivat Ve Karagöz Oyunundaki Diğer Karakterler:

Hacivat, Karagöz, Zenne, Hikmet Ağa, Tuzsuz Deli Bekir, Arap, Frenk, Zeybek, Tiryaki, Çelebi, Arnavut…

Orta Oyunu

  • Geleneksel Türk tiyatrosunun birçok bakımdan Karagöz’e benzeyen ama canlı oyuncularla oynayan bir türüdür.
  • Orta oyununda da yazılı bir oyun metni yokturi. Oyuncuların doğaçlama, yani tuluat yoluyla geliştirdikleri olaylar dizisi, sahnelenir. Oyun yeri seyircilerin çevrelediği hemen hemen boş bir alan (palanga)dır.
  • Ortaoyununda Karagöz’ün karşılığı Kavuklu, Hacivat’ın karşılığı ise Pişekâr’dır.

Bölümleri:

– Öndeyiş
– Söyleşme (muhavere)
– Fasıl
– Bitiş

Meddah

  • Tek kişilik dev kadro diyebileceğimiz türk tiyatrosunun bir türüdür.
  • Bir hikâye anlatımı vardır.
  • Oyunu yönlendiren “Meddah” mendil (peşkir, havlu), sopa (asa, baston), sandalye gibi unsurları kullanarak hikayede geçen karakterleri canlandırır.

Modern Tiyatro

Trajedi

  • Konular Yunan ve Latin mitolojisinden, tarihinden alınır.
  • Erdem ve ahlaka her şeyin üstünde yer verilir.
  • Çirkin sayılan vurma, yaralama gibi olaylar sahnede gösterilmez.
  • Dil seçkin ve sadedir, konudan çok konunun dile getirilişi, üslubu önemlidir.
  • Kuralcıdır. (bu yönüyle Divan edebiyatına benzer)
  • Manzum olarak yazılır.
  • Beş bölümden oluşur.
  • Kahramanlar soyludur. (tanrılar, tanrıçalar, krallar…)
  • Diyalog ve koro bölümlerinden oluşur.
  • Üç birlik kuralı vardır.

Temsilcileri:

Aiskhylos, Sophokles, Euripides, Cornaille, Racine

Komedi

  • Kişilerin ya da toplumun gülünç yanları ortaya konulur.
  • Konular günlük yaşamdan alınır.
  • Halktan insanlara yer verilir.
  • Vurma, yaralama olayları seyircinin karşısında canlandırılır.
  • Her türlü kaba söze yer verilir.
  • Manzum olarak yazılır.
  • Beş bölümden oluşur.
  • Üç birlik kuralı vardır.

Temsilcileri:

Aristophanes, Menandros, Moliere
Şinasi: Şair Evlenmesi

Dram

  • Üç birlik kuralı yoktur.
  • Hem acıklı hem gülünç olayları işler.
  • Olay tarihten veya günlük hayattan alınabilir.
  • Nazım ya da nesir biçiminde yazılabilir.
  • Kişiler her tabakadan seçilebilir.
  • Yaralama, öldürme olayları sahnede gösterilebilir
  • .Perde sayısı, yazarın isteğine bağlıdır.
  • Ulusal değerlere yönelme görülür.

Temsilcileri:

Victor Hugo: Cromwell
Shakespeare: Hamlet, Romeo ve Juliet
Goethe: Faust
Shiller

Yorum yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.