Tanzimat Edebiyatında Şiir

Birinci dönem Tanzimatçıları, divan edebiyatı kültürüyle yetiştikleri için eski şiir anlayışından büsbütün kopamamışlardır. Bu bakımdan Tanzimat’ın ilk dönemine ait şiirler genelde, biçimsel açıdan divan şiirinin bir devamı sayılabilir.

Namık Kemal “Lisan-i Osmani’nin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülahazalar” isimli uzun makalesinde şiirin, fikrin gelişmesine ve halkın eğitilmesine olan büyük hizmetinden söz eder. Namık Kemal, edebiyatın yeniden düzenlenmesini ister. Bunun içinde her şeyden önce yeni bir anlatım yolu, yeni bir dil bulunmasını gerekli görür. Dilin bir an önce konuşma diline yaklaştırılması gerekliliğini savunur. Namık Kemal gibi düşünen pek çok şair, şiir alanında yenilikler yapmaya çalışmıştır. Ancak özellikle birinci dönemde biçim olarak eski, içerik olarak yeni bir şiir anlayışı hâkim olmuştur.

Tanzimat Dönemi şiirinin genel özellikleri

  • Hak, adalet, uygarlık, özgürlük, yurtseverlik gibi temalar şiire girmiştir.
  • Birinci dönemde toplumsal duyarlılıklar, ikinci dönemde aşk, doğa gibi bireysel temalar öne çıkmıştır.
  • Ağırlıklı olarak aruz ölçüsü kullanılmıştır. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Ahmet Vefik Paşa, Abdülhak Hamit Tarhan, Recaizâde Mahmut Ekrem hece ölçüsüyle şiir denemeleri de vardır.
  • İkinci dönem sanatçılarından Recaizâde Mahmut Ekrem, uyağın göze göre değil, kulağa göre olması gerektiğini savunmuştur.
  • Nazım birimi olarak genellikle beyit kullanılmıştır.
  • Abdülhak Hamit Tarhan gibi sanatçılar yeni biçimler denemiştir.
  • Parça güzelliği yerine bütün güzelliği benimsenmiştir.
  • Divan şiiri nazım şekilleri kullanılmıştır. İkinci dönemde özellikle Abdülhak Hamit yeni şekiller denemiştir.
  • Birinci dönem sanatçıları şiirle halka ulaşmayı amaçladıklarından divan edebiyatına göre sade bir dili benimserken, ikinci dönem sanatçıları ağır bir dil kullanmışlardır.
  • Yeni Türk şiirinde doğa betimlemesinin ilk örnekleri verilmiş; Abdülhak Hamit Tarhan ilk pastoral şiirleri yazmıştır.
  • Tanzimat şairleri bireysel duygu düşünce ve anlatıma önem vermiş, böylece Türk edebiyatına Batı’daki bireyci anlayışı getirmişlerdir.
  • Fransız edebiyatının etkisinde kalınmıştır.

TANZİMAT ONLİNE TEST

Tanzimat Şiiri ile Divan Şiiri karşılaştırması:

  • Divan edebiyatında aşk, tabiat, tasavvuf, ahlak, din ve devlet büyüklerine övgü temaları; Tanzimat edebiyatında ise hürriyet, eşitlik, adalet, kanun, esaret gibi yeni temalar işlenmiştir.
  • Divan edebiyatında Arap-İran edebiyatlarından alınan nazım şekilleri kendi klasik kurallarına göre kullanılırken, Tanzimat edebiyatında bu nazım şekilleriyle yeni içerikler anlatılmıştır.
  • Divan edebiyatında süslü ve ağır bir dil, Tanzimat edebiyatında daha sade bir dil benimsenmiştir.
  • Divan edebiyatında “Sanat sanat içindir.”, Tanzimat birinci dönemde “Sanat toplum içindir.”, Tanzimat ikinci dönemde ise “Sanat sanat içindir.” Anlayışı hâkimdir.
  • Divan şiirinde parça güzelliği, Tanzimat şiirinde ise konu birliği ve bütün güzelliği ön plandadır.
  • Divan şiirinde seçkin bir zümreye, Tanzimat birinci dönemi şiirinde ise halka hitap edilmiştir.
  • Divan edebiyatında hece ölçüsü önemsenmezken, Tanzimat edebiyatında az da olsa hece ölçüsüyle şiirler yazılmıştır.
  • Divan şiirinde “göz için kafiye”, özellikle Tanzimat ikinci kuşağında ise “kulak için kafiye” anlayışı benimsenmiştir.
  • Divan şiirinde nazım şekilleri başlık gibi kullanılırken, Tanzimat şiirinde şiire içerikle ilgili başlıklar konmaya başlanmıştır.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.