Sürrealizm

  • 20.yy’ın başlarında Fransa’da Andre Bretone tarafından ortaya atılmış ve sonradan bütün Avrupa’ya yayılmıştır.
  • Edebiyatımızda “gerçeküstücülük”diye bilinir. Freud’un insanda cinsiyet duygusu ile ilgili düşüncelerinin etkisindedir. Sanatçının iradesini şiirden uzaklaştırarak kendisini tesadüflerin kucağına bırakmasıyla gerçek şiire varılabileceğine inanırlar. Sigmund Freud’un görüşlerinden faydalanmışlardır.
  • Vezin ve kafiyeyi reddetmişlerdir. Bu yönleriyle Garipçileri etkilemişlerdir. Edebiyatımızdaki tekerlemeler, kimi halk oyunlarındaki olağan dışı kişi ve olaylar, tasavvuf şiirindeki bazı özellikler sürrealist özelliktedir.
  • Sürrealizme göre insan kapalı bir kutudur. Ne olduğunu gösterebilmesi için aklın, mantığın, gelenek ve göreneklerin etkisinden sıyrılmalıdır.  Bunun için insanın kendisini her türlü sosyal ve ahlaki bağlardan kurtarmasını, gerçek anlamda, iç benliğinde özgür olmasını savunurlar.
  • Bilinçaltının serbest çağrışımlarla ifade edilmesini temel ilke olarak benimser.
  • Sürrealistler, varlığımızın bilinmeyen esrarlı taraflarını ortaya çıkarabileceklerini savunurlar.

 

Surrealizmin sanat/edebiyattaki ilke ve nitelikleri:

 

1. Akla karşı olma ve bilinç altını esas alma: Surrealizme göre gerçeğin kaynağı bilinçaltıdır.Aklın ürünü olan ahlâkî ve toplumsal değerler bilinç altının ortaya çıkmasını engeller.Bilinç altının ortaya çıkmasıysa rüya ile mümkündür.

2.Edebiyatı otomatik yazı olarak görme: İnsan (yazar) iç ben’inin emirlerini kağıda geçiren bir otomattır. Otomatik yazıda, noktalama işaretlerine , yazım kurallarına da gerek yoktur.Çünkü bunlar bilinç altının ortaya çıkmasını engeller.

3.Harikulâde olana ilgi: Harikulâdelik; insan aklının ve mantığının aşılması işidir.

4.Rüyayı önemseme: Surrealistlerin temel çağrışımlarından biri rüyadır.Rüya bilinç altının ortaya çıkmasını, bu dünyanın sırlarını imkânı verir.

5.Çılgınlığa yönelme: Surrealistler, bunaklara, uyuşturucu madde kullananlara  ve parayonalara özel ilgi duyarlar.Çünkü bunlar aklın kontrolünde değillerdir.

6.Çocukluğa dönüş: Çocukluk insan hayatının en hür, en serbest , en gerçekçi dönemidir..Zaten sanatta bir oyundur; bu oyunu da en güzel çocuklar oynarlar

7.Yeni ve şaşırtıcı bir dil: Surrealistler geçmişte kullanılagelen tüm dil kurallarıyla alay ederler, onlara göre edebiyat, dilin ihlalidir. Alışılmışın dışında bol mecazlı bir dilleri vardır.

Temsilcileri: Andre Bretone, Benjamin Perret, Rase Crevel

 

Türk Edebiyatında Sürrealizm

Edebiyatımızda Garipçiler ve İkinci Yeni olarak bilinen edebi anlayışın temsilcileri sürrealizmden etkilenmiştir.

Orhan Veli Kanık
Oktay Rıfat Horozcu
Melih Cevdet Anday
Turgut Uyar
Edip Cansever
İlhan Berk
Ece Ayhan
Sezai Karakoç

 

Batı Edebiyat Akımları

Online Test



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.