Sözcüklerin Anlamsal Özellikleri

Somut ve Soyut Anlamlı Sözcükler

  • Sözcükler, duyularla algılanabilen varlık ya da kavramları karşılıyorsa somut anlamlı sözcük; algılanamayan varlık ya da kavramları karşılıyorsa soyut anlamlı sözcükler olarak adlandırılır.

Örneğin,

Taş, ısı, ses, elektrik, koku, tat, hava gibi kavramlar duyularla algılanabildiğinden somut; sevgi, sevinç, cesaret, dostluk, mutluluk, üzüntü, kıskançlık gibi kavramlar soyuttur.

  • Kimi sözcüklerin soyut mu somut mu olduğu cümledeki kullanıma göre şekillenir. Bu tarz kelimeler gerçek anlamlarında kullanılırsa somut, mecaz anlamlarında kullanılırsa soyuttur.

Örneğin,

“Acı” sözcüğü;

“Doktor, acı yemekler yemesini yasaklamıştı.” cümlesindeki acı sözcüğü somuttur.
“Arkadaşının bu acı sözleri, onu derinden yaraladı” cümlesindeki acı sözcüğü ise soyuttur.

 

Nicel ve Nitel Anlamlı Sözcükler

Sayılabilir, ölçülebilir kavramları karşılayan sözcükler nitel; sayılamayan, ölçülemeyen kavramları karşılayan sözcükler ise nicel anlamlı sözcükler olarak adlandırılır.

Örneğin,

Romanın yüz elli sayfasını okudum. (nicel)
Kendine güzel bir kravat almış. (nitel)

Soğuk havalarda dışarda gezmekten çok hoşlanırım. (nitel)
Son günlerde bana karşı çok soğuk davranıyorsun. (nicel)

 

Genel ve Özel Anlamlı Sözcükler

  • Anlam kapsamı dar sözcükler özel anlamlı, anlam kapsamı geniş sözcüklere ise genel anlamlı sözcükler olarak adlandırılır.

Varlık > canlı > insan > sanatçı > yazar > Türk yazar > Ömer Seyfettin
Bu örnekte kavramlar genelden özele doğru bir sıralama yapılmıştır.

Ömer Seyfettin > Türk yazar > yazar > sanatçı > insan > canlı > varlık
Bu örnekte ise kavramlar özelden genele doğru sıralanmıştır.

Örneğin,

Tavşan da evcilleştirilen bir hayvandır. “Tavşan” sözcüğü, “hayvan” sözcüğüne göre özel, “ada tavşanı” sözüne göre genel anlamlıdır.

  • Sözcük, bir cümlede türünün tamamını anlattığı için genel; başka bir cümlede birini ya da bir kısmını anlattığı için özel anlamlı olabilir.

Çiçek her dönem şiire konu olmuştur. (genel)
Tatil dönüşü evdeki çiçeğimiz solmuştu. (özel)

  • Cümle içinde sözcükler bazen özelden genele, bazen de genelden özele doğru sıralanabilir:

Doğduğum mahalleyi, yaşadığım şehri, Türkiye’yi seviyorum. (özelden genele)
Çevremdeki tüm insanları, arkadaşlarımı, özellikle Oğuz ile Efe’yi seviyorum. (genelden özele)



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.