Sıfat-Fiil (Ortaç)

Fiilden türeyerek sıfat görevinde kullanılan fiilimsilere sıfat-fiil denir.

» Sıfat-fiil ekleri şunlardır: (Anası mezar dikecekmiş)

-an
-ası
-mez
-ar
-dik
-ecek
-miş

Ağlayan çocuk, biraz sonra gülmeye başladı.”
cümlesinde “ağla-” fiiline “-an” eki getirilmiş ve sözcük, çocuk sözcüğünü niteleyen bir sıfat haline gelmiştir. Bu nedenle bu sözcüğün türü sıfat-fiildir. “gülmeye” sözcüğü ise isim-fiildir.

izlenesi film
dönülmez akşam
asılacak kadın
tanıdık sima
üzülmüş çocuk

 

» Sıfat-fiil ekleri kimi zaman kalıcı isim yapar.
“Taksim dolmuşları ne taraftan kalkıyor?”
“Hazır yiyecekler obeziteye neden oluyor.”

 

» Sıfat-fiiller cümle içinde bazen sıfat görevinde kullanılmaz.
“Onun gelmeyeceğini biliyordum.”
cümlesindeki “gelmeyeceğini” sözcüğü sıfat-fiildir. Ancak anlamca tamamladığı bir isim yoktur. Bu nedenle sıfat görevinde değildir.

 

» Bazı sıfat-fiil ekleri kip ekleri ile benzerlik gösterir. Bu ekler birbirine karıştırılmamamladır.
“Sonbaharla birlikte sararmış yapraklar romantik bir ortam oluşturdu.”
cümlesinde “sararmış” sözcüğü, “yaprak” ismini anlamca tamamlar ve sıfat-fiildir.

“Bahçemizdeki ağacın yaprakları da sararmış.”
cümlesinde ise “-mış” eki öğrenilen geçmiş zaman kipidir.

 

» Kimi sıfat-fiiller, anlamca tamamladıkları isimler düştüğünde adlaşmış sıfat gibi kullanılırlar.
“Ağlayanın malı, gülene hayır etmez.”
cümlesindeki “ağlayan” ve “gülen” sözcüklerinde “ağlayan insan” ve “gülen insan” anlamları vardır. “insanlar” sözcüğü düşmüş, bunun anlam ve görevlerini “ağlayan” ve “gülen” sözcükleri karşılamıştır.

Yorum yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.