Sıfat Çeşitleri

NİTELEME SIFATLARI

» Varlıkların durumlarını, biçimlerini, özelliklerini, renklerini kısaca nasıl olduklarını bildiren sözcüklerdir.

» İsimlere sorulan “Nasıl?” sorusunun cevabıdır.

Örnek

Kırmızı araba yarışta birinci oldu.
cümlesindeki “kırmızı” sözcüğü, “araba”nın özelliğini belirtmektedir. Bu cümlede “araba” ismine “nasıl?” sorusunu sorduğumuzda “kırmızı” cevabını almaktayız. Dolayısıyla “kırmızı” sözcüğü niteleme sıfatıdır.

Gökyüzünü aniden kara bulutlar kaplamıştı.
Bu cümlede “kara” sözcüğü, önüne geldiği ismin nasıl olduğunu gösterdiği için niteleme sıfatıdır.

Yolun kenarı, sararmış yapraklarla doluydu.

 

» Özel isimlerle birlikte kullanılan akrabalık, meslek, saygı unvanları da niteleme sıfatıdır.

Örnek

Aslı yengeDoktor Mehmet, Süleyman Bey

 

BELİRTME SIFATLARI

Varlıkları işaret, sayı, yer, belgisizlik ve soru gibi yönlerden belirten sözcüklerdir. Belirtme sıfatları dörde ayrılır:

a) İşaret Sıfatları

» Varlıkları işaret yoluyla belirten sıfatlardır. İşaret sıfatları, isimlere sorulan “Hangi?” sorusuna cevap verir.

Örnek

O gömleği senin için aldım.
Yukarıdaki cümlede bulunan “o” sözcüğü işaret sıfatıdır. “gömlek” sözcüğüne “hangi?” sorusunu sorduğumuzda “o” yanıtını alıyoruz. Bu yüzden “o sözcüğü işaret sıfatıdır.

Arkadaşlarım öteki arabaya binmiş.

 

» İşaret sıfatları mutlaka isim soylu bir sözcüğü etkilemelidir ve ek almamalıdır, yoksa bu sözcükler sıfat olmaktan çıkar.

Örnek

O araba benim değil.
İşaret sıfatı

O benim değil.
İşaret zamiri

Bu cümlelerin birincisinde “o” sözcüğü “araba” adını belirttiği için işaret sıfatı; ikinci cümledeki “o” sözcüğü ise bir varlığı karşıladığı için zamirdir.

b) Sayı Sıfatları

» Varlıkları sayı yoluyla belirten sıfatlardır. Sayı sıfatları dörde ayrılır:

Asıl Sayı Sıfatları: Bir ismi tam sayı olarak belirtir. İsme sorulan “kaç?” sorusuyla bulunur.

Örnek

Her akşam yirmi sayfa kitap okurum.
Yukarıdaki cümlede bulunan “yirmi” sözcüğü, “sayfa” sözcüğünün sayısını belirttiği için asıl sayı sıfatıdır.

Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik.

 

Sıra Sayı Sıfatları: Varlıkların derecelerini, sıralarını belirten sıfatlardır. Sıra sayı sıfatları isimlere gelen “-ıncı, -inci” ekleri ile yapılır. İsme sorulan “kaçıncı?” sorusunun cevabıdır.

Örnek

Sekizinci soruyu çözemedim.
Altıncı His” adlı filmi çok beğendim.

Yukarıdaki cümlelerde koyu renkli yazılan sözcükler sıra sayı sıfatıdır.

 

Üleştirme Sayı Sıfatları: Paylaştırma anlamı taşıyan, varlıkların eşit bölümlerini belirten sıfatlardır. Sayılara “-er, -ar” eki getirilerek oluşturulur. İsme sorulan “kaçar?” sorusunun cevabıdır.

Örnek

Baba her oğluna üçer tarla bıraktı.
Hepimize yirmi altışar ceviz düştü.

Bu cümlelerde “üçer, yirmi altışar” sözcükleri, “tarla, ceviz” adlarının paylara ayrıldığını belirttiği için üleştirme sayı sıfatıdır.

 

Kesir Sayı Sıfatları: Bir ismi kesirli sayılarla belirten sayı sıfatıdır, isme sorulan “kaçta kaç?” sorusunun cevabıdır.

Örnek

Senelik kârdan beşte üç pay aldı.
Alım satımdan yüzde iki komisyon alıyor.

Bu cümlelerde “beşte üç, yüzde iki” sözcükleri, “pay, komisyon” adlarının bütüne olan oranlarını belirttiği için kesir sayı sıfatıdır.

 

»  “yarım, çeyrek” sözcükleri bir ismi belirttiğinde kesir sayı sıfatı olur.

Örnek

Yatmadan önce yarım bardak süt içer.


c) Belgisiz Sıfatlar

»Varlıkları sayı ve miktar bakımından tam olarak belirtmeyen sözcüklerdir. “bir, birkaç, birçok, çoğu, kimi, bazı, bütün, tüm, başka, birtakım, her, hiçbir, herhangi” gibi kesinlik bildirmeyen, belirsizlik anlamı taşıyan sözcükler kullanılır.

Örnek

Yarın birkaç kişiyle köye gidiyoruz.
Her gün düzenli olarak koşu yapar.

Bu cümlelerdeki “birkaç, her” sözcüğü “kişi, gün” isimlerini, sayı yönüyle; ama kesin olmayacak biçimde belirtmiştir. Dolayısıyla, “birkaç” ve “her” sözcükleri belgisiz sıfattır.

 

» “Bir” sözcüğü “herhangi bir” anlamında kullanılırsa belgisiz sıfat, “tek” anlamında kullanılıp ismin sayısını ifade ediyorsa asıl sayı sıfatıdır.

Örnek

Bir gün beni anlarsın, dedi.
Belgisiz sıfat

Bir gün sonra tatil bitiyor.
Asıl sayı sıfatı


d) Soru Sıfatları

» İsimleri soru yoluyla belirten, yani isimleri anlamca tamamlayan soru sözcükleridir. Soru sıfatlarının cevabı yine sıfattır. “nasıl, kaç, kaçıncı, kaçar, hangi, ne kadar, ne?” gibi sorular soru sıfatı olarak karşımıza çıkar.

Örnek

Sen, tatilde kaç kitap okumuştun?
Bu cümlede, “kaç” soru sözcüğünün “kitap” adını belirttiğini görüyoruz. Bu soru sözcüğüne verilebilecek “beş kitap” cevabının sıfat olması, bize, bu soru sözcüğünün de sıfat olduğunu gösterir.

Hangi yoldan gitmemizi tavsiye ediyorsun?
Bu cümlede, “hangi” soru sözcüğünün “yol” adını belirttiğini görüyoruz. Bu soru sözcüğüne verilebilecek “şu yol” cevabının sıfat olması, bize, bu soru sözcüğünün de sıfat olduğunu gösterir.

 

»  “Hangisi?, kaçı?” soru zamirleriyle “hangi?, kaç?” soru sıfatlarını birbirine karıştırmamak gerekir.

Örnek

Hangi soru daha zordu?
Hangisi daha zordu?

Bu cümlelerde “hangi” sözcüğü “soru” adını belirttiği için soru sıfatı; “hangisi” sözcüğü, bir adın yerini soru yoluyla tuttuğu için soru zamiridir.

Kaç öğrenci gelmedi.
Öğrencilerin kaçı gelmedi.

Cümlelerde “kaç” sözcüğü “öğrenci” adını belirttiği için soru sıfatı; “kaçı” sözcüğü, bir sayı adının yerini soru yoluyla tuttuğu için soru zamiridir.

 

» Bir ad, hem niteleme hem belirtme sıfatı alabilir.

Örnek

O, yeni bir araba almış.
Bu küçük köyde konaklamaya karar verdik
.

Birinci cümlede “yeni” niteleme sıfatıyla “bir” belgisiz sıfatı, “araba” adının sıfatı olarak; İkincide “bu” işaret sıfatıyla “küçük” niteleme sıfatı, “köy” adının sıfatı olarak kullanılmıştır.

 

 NOT  Sıfatlar, adılları da niteleyebilir.

Örnek

Ahmet, gerçekten dürüst birisidir.
O, her zaman deneyimli kimselerle çalışır.

Bu cümlelerin birincisinde “dürüst” sıfatı “birisi” adılını nitelemektedir. İkinci cümlede “deneyimli” sıfatı, “kimse” adılını nitelemektedir.

 

 NOT  İlgi eki (-ki), yer ve zaman bildiren sözcüklerden sonra gelip eklendiği sözcüğü sıfat yapar.

Örnek

Sınıftaki öğrenciler dışarı çıkmış.
Yarınki sınava hazır mısın?

Bu cümlelerde “sınıf” sözcüğü, ilk önce bulunma durumu (-de, -da, -te, -ta) ekini alıp ardından sıfat yapan “-ki” ekini alarak önündeki “öğrenciler” adını; “yarın” sözcüğü, sıfat yapan “-ki” ekini alarak önündeki “sınav” adını belirttiği için sıfat görevindedir.

Yorum yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.