Servet-i Fünun’da Öğretici Metinler

1.EDEBİ ELEŞTİRİ (EDEBİ TENKİT)

Ali Ekrem Bolayır, “Şiirimiz” makalesi ile Servet-i Fünun’u eleştirmiştir.

Servet-i Fünun’da tenkit(eleştiri) iki yönlüdür. Ciddi anlamda eleştiri türü ile ilgilenmek, bir de savunma amaçlı tenkit. Ciddi anlamda eleştiri türü ile ilgilenen yazar Ahmet Şuayb adlı kişidir.

Ahmet Şuayb, neredeyse tek başına polemik dışı edebi tenkit üzerine yoğunlaşmıştır. Ahmet Şuayb, Hippoly Taine’in eleştiri kuramını okumuş, fakat bu kuramı tamamen doğru bulmamıştır. Bu anlamda Şuayb, Batı’yı körü körüne almak yerine onu eleştirerek almak bakımından da dikkate değer bir kişiliktir. Taine’e göre edebi eser, yazıldığı ırkın, anın ve çevrenin determinist (kaçınılmaz) şartlarına bağlıdır. Şuayb, bu noktada sanatçının özgün kişiliğinin bu şartları aşabileceğini öne sürerek Taine’i eleştirir.
Ahmet Şuayb, Servet-i Fünun sanatçılarını da eleştirerek onların objektif (nesnel) olamadıklarını öne sürer. Ona göre Servet-i Fünuncular eserlerde kişisel duygularını gereksiz yere fazlasıyla işleyerek hem objektif olamamışlar hem de bıktırıcı bir ağlayış ve uyuşukluğa sebep olmuşlardır.

AHMET ŞUAYB’IN ESERLERİ
1.Hayat ve Kitaplar: Batılı yazar ve düşünürlerin eserlerini eleştirel gözle incelediği eser. Servet-i Fünun’da yayımlanmıştır.
2.Esmar-ı Matbuat: Batılı bir anlayışla eleştiri türünün örneklerini verdiği eser.

Ahmet Şuayb dışında edebi eleştirinin ne olduğunu bilen bir diğer kişi Cenap Şahabettin’dir. Ona göre gerçek eleştiri, eserin kusurlarını değil, olumlu yönlerini ortaya koyma başarısıdır.
Servet-i Fünun’da saldırılara cevap veya savunma amaçlı eleştiri topluluğun kendi iç kavgaları ile dışarıdan saldırılara verilen cevaplardan oluşur.

Ahmet Mithat Efendi “Dekadanlık” tartışmasının fitilini ateşlemiştir.

DEKADİZM TARTIŞMASI
Servet-i Fünun’un dilinin ağır olması, imgelere dayanması ve edebiyatın üst zümreye hitap etmesi elbette Tanzimatçıların eleştirilerine sebep olmuştur. Ahmet Mithat Efendi, Servet-i Fünuncuların divan edebiyatını yeniden dirilttiklerini öne sürerek “Bunlar halkın anlamayacağı bir dille eskilerin söylediklerini tekrarlayan kişilerdir” anlamında onları dekadan olarak suçlar, onların yaptığına da dekadizm (eskiyi tekrar) denir. Ahmet Mithat’a Cenab Şahabettin, Süleyman Nesip, şiir yoluyla Tevfik Fikret, Hüseyin Cahit Yalçın cevaplar vermişlerdir. Böylece dekadizm polemiği yaklaşık dört yıl kadar devam etmiştir. Bu tartışmalar çoğu zaman ağır hakaretlere varmıştır.

Dekadizm veya dekadanizm tartışmasından anlayacağımız şey, toplumcu yanı olan Tanzimatçıların bireyci yanı olan Servet-i Fünuncularla zihniyet olarak uyuşmamalarıdır. Yani bu bir eski-yeni tartışmasıdır. Tanzimatçıların takıldığı dil ve imgelere örnekler:
Saat-i semen-fam(yasemin renkli saatler)
havf-i siyâh (siyah korku)
ûd-ı mükevkeb (yıldızlı ud)
nây-ı zümürrüd (zümrüt ney)
leyâl-i girîzân (kaçıcı geceler)

Servet-i Fünuncuların kendi aralarındaki tartışmalar da polemiklerin bir diğer yanını oluşturur. Ali Ekrem Bolayır, “Şiirimiz” adlı bir makale ile Servet-i Fünun içinde bir özeleştiri yapmak ister. Tevfik Fikret buna alınır, makaleyi söz verdiği halde olduğu gibi değil de sansürleyerek yayımlar. Bunun üzerine Ali Ekrem de bu durumu Servet ve Malumat dergilerinde ilan ederek Fikret’i suçlar, makalenin sansürsüz halini de Malumat’ta yayımlar. Makalede Cenap ve Fikret’in şiirini eleştirmiş, onlar da buna cevaplar vermişlerdir. Bu kalem tartışması kırgınlıkları artırmış, topluluğun dağılması yolunda bir çatlak oluşturmuştur.

SERVET-İ FÜNUN TENKİDİNİN ÖZELLİKLERİ
1.Edebi eserin varoluş gayesi estetiktir.
2.Edebi eser, ahlaka veya başka yararlılıklara hizmet edemez.
3.Eleştiri kişiseldir, kesin bir kuralı olamaz.
4.Hippoly Taine’in eleştiri kuramı önemlidir. Buna göre edebi eseri oluşturan kaçınılmaz etkenler, oluştuğu ırkın özellikleri, zaman ve çevredir.

ELEŞTİREL MAKALELER VE ESERLER
1. Bizde Hikâye ve Bizde Roman(makale/eleştiri) Mehmet Rauf.
2.”Şiirimiz” (makale/eleştiri) Ali Ekrem Bolayır
3. Müntekid-i Hakiki (eleştiri) Cenap Şahabettin
4. Hikmet-i Bedayiye Dair (16 makale) Hüseyin Cahit Yalçın.
5. Kavgalarım (Hüseyin Cahit Yalçın’ın Ahmet Rasim ve Ali Kemal’le yaptığı tartışmalardan oluşan eseri)
6. Hayat ve Kitaplar (eleştiri eseri) Ahmet Şuayb
7. Esmar-ı Matbuat (eleştiri eseri) Ahmet Şuayb

 

2.GEZİ YAZISI

Bizde daha önce Seydi Ali Reis, Evliya Çelebi gibi gezi yazısı yazanlar vardır; fakat gezi yazısının olgun örneklerini Cenap Şahabettin vermiştir. Doğu ve Batı ülkelerini gezen sanatçılar oralara ya görevli olarak gitmişler yahut sürgüne gönderilmişlerdir.

GEZİ ESERLERİ
Avrupa’da Ne Gördüm(Ahmet İhsan Tokgöz)
Hac Yolunda(Cenap Şahabettin)
Âfâk-ı Irak(Cenap Şahabettin)
Suriye Mektupları(Cenap Şahabettin)
Avrupa Mektupları(Cenap Şahabettin)

3.ANI (HATIRA)

Servet-i Fünun’da hatıra denince önde gelen isim Halit Ziya Uşaklıgil’dir. Dürüst, tarafsız, ayrıntılı hatıralar yazan büyük nesircimizin anı türündeki eserleri şunlardır:
1. Kırk Yıl(5 cilt): Kırk yaşına kadarki olaylar anlatılır. Servet-i Fünun döneminin tarihi belgeleri gibidir.
2.Saray ve Ötesi(3 cilt): Kâtip olarak görev yaptığı dönemde gördüklerini anlatmıştır.
3.Bir Acı Hikâye: Oğlu Vedat’ın ölümünden duyduğu ıstırapları betimleyen anılarıdır.
Diğer Hatıra Eserleri:
Matbuat Hatıralarım: Ahmet İhsan Tokgöz’ün 2.Abdülhamit dönemini anlatan hatıraları.
Edebi Hatıralar: Mehmet Rauf’un sanatla ilgili anıları.
Siyasal Anılar: Hüseyin Cahit Yalçın, Meşrutiyet dönemi anılarını anlatır.
Edebi Hatıralar: Hüseyin Cahit Yalçın, Serveti Fünun dönemi hatıralarını anlatır.
SERVET-İ FÜNUN DÖNEMİNDE DERGİLER VE ÖĞRETİCİ METİNLER
Tanzimat edebiyatında gazetenin gördüğü işlevi Servet-i Fünun’da dergiler almıştır. Bu dönemdeki dergiler başta Servet-i Fünun olmak üzere Malumat, Mirsat, Hazine-i Fünun, Maarif, Mektep gibi dergilerdir. Bu dergilerin en büyük işlevi ciddi eleştiri türünün, polemiklerin, Türkçe veya çeviri makalelerin yayımlanmasıdır. Böylece edebi anlamda tenkid edebiyatımıza girmiştir.

Yorum yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.