Paragrafta Yapı

Paragrafın Başlığı:

Her yazı bir konuyu işler ve konusuna göre bir başlık alır. Bir yazıyı okumadan önce onun başlığına bakarız. O halde bir yazının okunmaya değer olup olmadığını belirleyen en önemli unsurlardan biri başlıktır.
Başlık, okuyucuya yazıda ne anlatıldığını ve yazının amacını sezdiren bir ön uyarıcıdır.
Başlık, konu – ana düşünce uyumunda aranmalıdır.
Başlık çarpıcı ve ilgi çekici bir nitelik taşır.
Mümkün olan en az kelimeyle başlık oluşturulur.

Örnek: …………………………………………
Maviye sanat, karaya para demek istiyorum. Neden derseniz, acımtrak olacağını önceden bildiğim bu yazının adında olsun biraz renk olması hoşuma gidiyor. Her rengin bir güzelliği olup kırmızının, sarının, yeşilin her birine ayrı bir destan yazılabilir. Kırmızıya öfke, sarıya dert, yeşile umut demiş insanoğlu. Her rengin bir başka tadı, yerine göre bir başka derinliği olabilir. Ama her canlının iliklerine işleyen ölüm karasına, yüz karasına, kasvet karasına bire bir gelen renk mavidir. Karanlığı asıl yenen mavidir, güneş değil.

Paragraf, bütün bir yazının küçük bir modeli olarak düşünülebilir. Paragrafın yapısı bir yazının, bir kompozisyonun planından farklı değildir. Nasıl ki bir yazı veya kompozisyonda “giriş-gelişme-sonuç” bölümleri varsa paragraf da bu üç bölümün kaynaşmasından oluşur.

Giriş Bölümü:

Genel olarak paragrafın birinci cümlesi, bazen de birinci ve ikinci cümlesinden oluşan kısımdır.
Paragrafın girişi her şeyden önce “vitrin” özelliği gösterir.

Bir konuya başlangıç yaptığı için paragrafta ne üzerinde durulacağını, ne anlatılacağını açık seçik olarak ortaya koyar.
Tümdengelim yöntemiyle (genelden özele doğru gidiş) kurulan paragraflarda giriş cümlesi, ana düşünceyi ortaya koyar.

Daha çok genellemeler, genel anlamlar taşır; bu nedenle de üzerinde söz söylemeye, fikir yürütmeye uygundur.
Gelişme bölümünün doğrudan veya dolaylı olarak “özeti” gibidir.
Giriş cümlesi bağımsız bir cümle özelliği taşır. Kendisinden önce bir cümle olduğunu düşündürecek kelimeler barındırmaz. (yani, demek ki, bu nedenle, böylece, çünkü…)
Aşağıdaki cümleleri giriş bölümüne uygunluğuna göre (+) ve (−) işaretiyle değerlendiriniz.
( ) Eleştirmenin bu görüşüne güvenmeyen sanatçı başarılı olamaz.
( ) Öykülerinde de buna benzer kurgu bozuklukları ve dil yanlışlıkları görülür.
( ) Okumayan insanlar ile hiçbir işin başarılamayacağını birçok insan kabul ediyor.
( ) Türk sinemasının kendine has değişik özellikleri vardır.
( ) Sait Faik, İstanbul’un kenar mahallelerini ve adalarını bunun için anlatmıştır.
( ) Fotoğraf çağımızın önemli buluşlarından biridir.
( ) Bu tarz düşüncelere benim katılmayacağımı tahmin etmiş olmalısınız.
( ) Ders alınmış bir “başarısızlık” başarı demektir.

Bir paragrafın giriş bölümü şu şekillerde karşımıza çıkabilir:

  • Konuyla ilgili bir atasözü, bir özdeyişten yararlanma
    “Komşu, komşunun külüne muhtaçtır.” derler. Bu insanların geneli için doğru bir söz olsa gerek.
  • Betimlemeden (tasvirden) yararlanma
    “Saçları sıfır tıraşlı, kırmızı yanaklı bir delikanlı, pencerenin yanında, bir ot mindere bağdaş kurmuş, kitap okuyor.”
  • Karşılaştırmalardan yararlanma
    “Bir paragrafı anlayarak okuma bence bir matematik problemini çözmekten daha kolay bir eylemdir.”
  • Sorulardan yararlanma
    “Bu memleket niçin bizim? Dört yüz atlıyla Orta Asya’dan gelip fethettiğimiz için mi?”
  • Tanımdan yararlanma
    “Türkçe sözlük, demokrasiyi şöyle tanımlıyor: Demokrasi (demos: halk, kratos: iktidar) halkın egemenliği temeline dayanan yönetim biçimidir.”

Gelişme Bölümü:

Bu bölüm, basit bir benzetmeyle “vitrinin açılıp ürünlerin sergilendiği” bölümdür.

Giriş bölümünde ortaya konan duygu veya düşüncenin işlendiği, incelendiği ve ayrıntılarıyla ele alındığı bölümdür.
Giriş bölümünde ortaya konan konu, gelişme bölümünde yardımcı düşüncelerle işlenir.
Örnekleme, benzetme, karşılaştırma, tanık gösterme gibi düşünceyi geliştirme yollarına başvurularak bu bölümde konu açıklanır, konunun anlaşılması sağlanır.
Bu bölüm düşünceyi toparlama değil, açıklama, açma bölümüdür.

Sonuç Bölümü:

Giriş bölümünde ortaya konan, gelişme bölümünde ayrıntılarıyla işlenen konuyla ilgili “son sözün söylendiği” bölümdür.
Yine basit bir benzetmeyle ifade edecek olursak “mağazadaki ürünlerle ilgili son kararımızı verdiğimiz” bölümdür.

Sonuç bölümü paragrafta söylenenlerin derlenip özetlendiği bir bölümüdür.
Sonuç bölümü genellikle paragrafı özetleyen bir ifade ile başlar. “bu nedenle, özetle, yani, sonuç olarak, demek oluyor ki, kısaca, sözün özü, öyleyse” gibi ifadelerle başlayan cümleler sonuç cümlesi olmaya uygundur.
Sonuç bölümü kendinden önceki cümlelerde yer alan düşünceleri belli bir yargıya bağlayarak sonuçlandırır.

Tümevarım yöntemiyle (özelden genele doğru gidiş) kurulan paragraflarda sonuç cümlesi, ana düşünceyi ortaya koyar.

Örnek Cümleler:

Buradan hareketle sinemanın yedinci sanat olduğunu söyleyebiliriz.
Roman hakkındaki görüşlerimi şu şekilde özetlemek istiyorum.
İşte bu bilgiler ışığında düşünülürse sanatçıya düşen görevin önemi daha iyi anlaşılır.
Demek ki çağdaş uygarlığa ulaşmak ancak eğitimin tamamlanmasıyla mümkün olur.
Kısacası çevresi ile beraber kendini değerlendiren insan gerçek hayatı tanıyabilir.

 

Aşağıdaki paragrafın bölümlerini inceleyelim:

(1) ”Benim gerçek yurdum Fransızcadır, ana dilimdir.” demiş ünlü yazar Albert Camus.
(2) “Yurt” insanın kendini güvende hissettiği, kimliğini, kişiliğini sürdürebildiği, kendini gerçekleştirebildiği, varlığını kanıtlayabildiği alan, yer diye tanımlanabilir. Dil, bireye toplumun bağışladığı en güzel yurttur. Dil, tarihtir, coğrafyadır, tüm değerlerin yaşandığı alandır. Duyarlığımızı, düşüncelerimizi, yaratıcılığımızı besleyen en bereketli toprak… Geçmişi, geleceği, sonsuzu kucaklayan bir dünya. Yaşadığı topraklardan kopabilir insan, ama dilinden koparılamaz. Konuşabildiği sürece, dil toprağında her şeyi yeniden yaratabilir. (3) Yerden göğe haklı Camus, insanın gerçek yurdu dilidir.

Bu paragrafta 1 numaralı bölüm giriş bölümüdür. Bu bölümde Albert Camus’un bir sözünden alıntı yapılarak “yurt – ana dil” kavramları üzerinde durulacağı belirtilmiştir.

2 numaralı bölüm gelişme bölümüdür. Bu bölümde “yurt” ve “ana dil” kavramlarının ne olduğu açıklanmış, iki kavram arasında bağlantılar kurularak bu sözle Albert Camus’un ne demek istediği açıklanmıştır.

3 numaralı bölüm sonuç cümlesidir. Bu bölümde, paragrafın yazarı Albert Camus’un görüşünü desteklemiş, kendisinin de aynı görüşte olduğunu belirterek, paragrafı bitirmiştir.

Yorum yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.