Orhun Abideleri

Orhun Abideleri (Göktürk Yazıtları), Türk tarihinde, edebi değeri olan ilk yazılı belgedir. Yazıtlar, eski İskandinav dillerinde kullanılan alfabe olan runik yazıyla yazılmıştır. Otuz sekiz harften oluşan Göktürkçe, dört ünlü harf kullanır. Sağdan sola yazılan Göktürkçe,de
harflerin şekli, kullanılan aletlerden ilham alınarak oluşturulmuştur. Örneğin –ok hecesinin okunuşu için ok biçiminde bir harf kullanılır. Göktürk Yazıtları Moğolistan’da Orhun Irmağı’nın eski yatağına yakın bir yerde bulunduğu için yazıtlara Orhun Yazıtları da denmiştir.

Yazıtların üç tanesi çok önemlidir.

1.Kül Tigin Anıtı: Bilge Kağan, ölen kardeşi Kül Tigin adına diktirmiştir.(732) Yazıcı ise Yolluğ Tigin’dir. Yolluğ Tigin ilk Türk edibi sayılmaktadır. Bilge Kağan’ın ağzından yazılan kitabede Göktürk Tarihi ile ilgili bilgi ve birlik-beraberlik mesajları vardır. Yazıtın Batı yüzünde Çince lirik bir metin vardır.
2.Tonyukuk Anıtı: Göktürklerin başarılı veziri Tonyukuk kendi adına 716’da diktirmiştir. Ancak bu tarih kesin değildir. Tonyukuk, yazıtta Göktürklerin Çin esaretinden nasıl kurtulduklarını, kendisinin neler yaptığını anlatmaktadır.
3.Bilge Kağan Anıtı: 735’te Bilge Kağan adına dikilmiştir. İçeriği aşağı yukarı Kül Tigin anıtı ile aynıdır. Bunun da Batı yüzünde Çince bir metin vardır. Yazıcı yine Yolluğ Tigin’dir. Yazıtta Kül Tigin’in ölümünden sonra neler olduğu anlatılmaktadır.

Yazıtlar, sade bir Türkçe ile yazılmıştır. Aliterasyonlar, kısa cümleler, benzetmeler ve seslenmeler bu yazıtlara edebi bir hüviyet kazandırmıştır. Yazıtları ilk defa okuyabilen kişi Danimarkalı Türkolog Wilhelm Thomsen’dir.

YAZITLARIN KÜLTÜR TARİHİ BAKIMINDAN ÖNEMİ

  • Türk adının geçtiği ilk metinlerdir.(Belgedir)
  • Türk ve Dünya edebiyatının önemli bir söylev(nutuk/hitabet) metnidir. Aynı zamanda “anı” türü ile de ilişkilendirilebilir.
  • Türk Hakanlarının kendi toplumlarına hitap ederek onlara devlet adına hesap verdikleri ilk metindir. Bu nedenle siyasetname olarak da görülebilir.
  • Çin gibi bir büyük tehdide daha o zamandan dikkat çekilmiştir.
  • Anıtlara “Bengü Taş” adı verilmiştir. Bengü Taş, ebedi taş anlamına gelir ki böylece ileriki kuşakların da bu metinlere muhatap olduklarını kanıtlar.
  • Yazıtlarda işlenmiş(gelişmiş) bir dil kullanıldığı için bu yazıtlara bakarak Türkçenin geçmişinin milattan önceye kadar uzandığı düşünülmektedir.
  • Türk yaşam tarzını ve dünyaya bakışını ortaya koyan metinlerdir.
  • Metinlerde yüksek bir heyecan, milli bilinç ve lirizm göze

Bir yorum ekle

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.