Kutadgu Bilig

  • 11. yüzyılın başlarında Balasagun’da doğmuş olan Yusuf Has Hacip, asil bir aileye mensuptur. Balasagun’da yazmaya başladığı Kutadgu Bilig adlı kitabını 1069 yılında Kaşgar’da tamamlayarak Karahanlı hakanlarından Tabgaç Buğra Han’a sunmuştur.
  • İslamiyet etkisinde gelişen Türk edebiyatının ilk örneğidir.
  • Kutadgu Bilig, Hakaniye lehçesiyle yazılmış, didaktik bir eserdir.
  • Mutluluk veren bilgi” anlamına gelmektedir.
  • Eser, Fars mesnevilerine uygun olarak giriş kısmında sırayla; Allah’a hamd, Peygambere övgü, Dört Halife’ye övgü, Bahar tasviri, Uluğ Buğra Kara Han’a övgü, Kitab’ın yazılma sebebi üzerinde durmuştur. Bu sıralama yeni medeniyet dairesi olan İslam Medeniyetinde yazılan kitapların da düzenini gösterir.
  • İnsana her iki dünyada gerçekten kutlu olmak, mutlu yaşamak için gerekli yolu göstermeyi amaçlayan bu kitap, aruz vezni ile yazılmıştır. Edebiyatımızda aruz ölçüsünün kullanıldığı ilk eser olarak kabul edilmektedir.
  • Nazım şekli mesnevidir. Edebiyatımızın mesnevi türündeki ilk eseridir.
  • Kutadgu Bilig, 6645 beyitten oluşur. Bu yönüyle beyit geleneğine bağlıdır. Ancak 173 adet de dörtlük bulunur ki bu yönüyle de Destan dönemi şiir geleneğine bağlıdır.
  • Eserde adaleti, aklı, saadeti ve devleti temsil eden dört kahramanın çevresinde gelişen olaylarla yazar, devlet idaresinin ve sosyal düzenin nasıl olması gerektiğini anlatır.
  • Kutadgu Bilig, Karahanlılar çağının siyasi ve kültürel bakımdan önemli bir merhalesini temsil eder. Kutadgu Bilig, alegorik bir münazara karakterindedir. Münazaranın kahramanları dört kişiden ibaret olmakla beraber, genel olarak ağırlık noktalarını, iki kişi arasındaki konuşmalar oluşturur.

Kün Togdı padişah görevindedir, eserde adaleti savunur.
Ay Toldı adlı kişi, vezir görevindedir, mutluluğu (saadeti) savunur.
Ögdilmiş adlı kişi veizirn oğludur ve aklı savunur,
Odgurmuş adlı diğer bir kişi de ölüm kavramını savunur.

  • Kutadgu Bilig, dil özellikleriyle olduğu kadar düşünce derinliği ve zevk inceliğiyle de yeni bir çığır açan eserlerdendir.
  • Eserin temelinde kâmil insan kavramı yatmaktadır.
  • Özellikle insanı geliştiren ve güçlendiren faziletler dikkati çeker: Bilgi edinmek, okumak, güzel yazmak, çeşitli bilimlere sahip olmak, sevilen milli sporlara ve maharetlere değer vermek başta gelir. Bir yönü ile bir nasihatname niteliğinde olan Kutadgu Bilig, başka bir yönü ile de bir siyasetname özelliği taşır.

 

GEÇİŞ DÖNEMİ – İLK İSLAMİ ÜRÜNLER



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.