Geçiş Dönemi – İlk İslami Ürünler

GENEL ÖZELLİKLER

  • 13. yüzyılda Anadolu’da divan ve halk edebiyatları başlamadan önce 11. ve 12. yüzyıllarda bir geçiş dönemi yaşanmıştır. Bu dönem, ilk Müslüman Türk devleti olan Karahanlılar devrinde ve onun dili olan Hakaniye lehçesi ile yaşanmıştır.
  • Hakaniye lehçesi, Uygurca’nın devamı niteliğindedir. 14. yüzyıla kadar edebiyat dili olarak kullanılmıştır. Daha sonra yerini Çağatay Türkçesi’ne bırakmıştır. Bkz: Türkçe’nin Tarihi Gelişimi
  • Türklerin İslamiyeti kabulü ile birlikte, bir kültür medeniyet değişimi yaşanmış, bu değişim doğal olarak dil ve edebiyata da yansımıştır. Kültür ve sanat İslami değerler etrafında yeniden şekillenmiştir.
  • Tasavvuf da bu dönemde doğmuş ve Ahmet Yesevi tarafından yayılmıştır.
  • Arap ve Fars kültürü Türk sanatı üstünde etkili olmaya başlamıştır. Dilimize Arapça ve Farsça’da kelimeler geçmiştir.
  • Türklerin kullandığı alfabe değişmiş, Uygur alfabesi yerini Arap alfabesine bırakmıştır.
  • Hece ölçüsünün yanına aruz ölçüsü de eklenmiştir. Bu dönemdeki eserlerde şehnamenin ölçüsü olan Feûlün/Feûlün/Feûlün/Feûl vezni kullanılmıştır.
  • İslamiyet öncesi nazım birimi olarak sadece dörtlük kullanılırken, bu dönemden itibaren beyit de edebiyatımızda dahil olmuştur.
  • Eski nazım türleri yerini Arap ve Fars edebiyatlarından alınan yeni nazım türlerine bırakmıştır.
  • Geçiş dönemi eserlerinde öğreticilik daha baskındır.
  • Aşağıda adı geçen dört eser, İslami Edebiyatın ilk ürünleri olarak adlandırılmıştır.

KUTADGU BİLİG

DİVAN Ü LÜGAT-İT TÜRK

ATABET’ÜL-HAKÂYIK

DİVAN-I HİKMET

Bir yorum ekle

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.