Gazel nedir, gazelin özellikleri nelerdir?

Divan edebiyatında yüzyıllar boyunca en çok kullanılan nazım şekli olan gazelin kelime anlamı “kadınlar için söylenen güzel ve âşıkane söz”dür. Önceleri kasidenin bir bölümü olan gazel, İran edebiyatında klasik şeklini almış, 13. yüzyıldan itibaren de Türk Edebiyatı’nda da kullanılmaya başlanmıştır.
Gazelin belli başlı özellikleri şunlardır:

  • Aruzun bütün kalıplarıyla yazılabilir.
  • Nazım birimi beyittir.
  • Nazım birimi sayısı 5-15 arasında değişir.
  • Kafiye düzeni şöyledir: -aa -ba -ca -da -ea
  • Gazelin ilk beytine matla, son beytine makta denir.
  • Şair mahlasını (şiirde kullandığı takma adını) genellikle makta bazen de “hüsn-i makta” (gazelin sondan bir önceki beyti) beytinde söyler. Bazı şairlerin mahlaslarını söylemedikleri de olur.
  • Gazelin en güzel beytine “beytü’l-gazel” ya da “şah beyit” denir.
  • Gazelde aşkın her türlü görünüşü (aşk acısı, mutluluk, sevgi, ayrılık derdi), içki ve içki meclisleriyle ilgili duygular. Yaşama sevinci dünyayı değersiz görme, kadın, tasavvuf vb. temalar ele alınır.
  • Gazel, beyit bütünlüğüne dayalı bir nazım biçimidir. Bu bağlamda bir gazeldeki her bir beyit, tema ve söyleyiş güzelliği bakımından başlı başına bir şiir gibi de düşünülebilir.
  • Gazelde bütün güzelliği değil, parça güzelliği esastır. Buna karşın bütün beyitleri ahenk, söz sanatları vb. bakımlardan birbirinden güzel olan gazeller de vardır. Her bir beyti birbirinden ustalıklı söylenmiş izlenimi veren bu tür gazellere “yek-avaz gazel” denir.
  • Aynı şekilde bütün beyitleri aynı tema etrafında şekillenen gazeller de vardır. Konu bütünlüğünün olduğu bu tür gazellere ise “yek-ahenk gazel” denir. “Yek-ahenk” ve “yek-avaz” terimleri divan şiirindeki diğer nazım şekilleriyle de ilgili olarak kullanılmaktadır.
  • Gazel, işlediği temalar ve lirikliği bakımından halk edebiyatındaki koşma nazım biçiminin aşk ve tabiat temalarını işleyen türü olan güzelleme ile benzerlik gösterir.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.