Fecr-i Ati

GENEL ÖZELLİKLERİ

1. Servet-i Fünun edebiyatına tepki olarak ortaya çıktıklarını söyleyen Fecr-i Aticiler onlardan farklı bir sanat anlayışı ortaya koyamamışlar, Servet-i Fünun’un  bir uzantısı olarak kalmışlardır.
2. “Sanat şahsi ve muhteremdir.” ilkesiyle hareket etmişler; şiirde Sembolizmi, öykü ve romanda Maupassant’ı, tiyatroda H. Ibsen’i örnek almışlardır.
3. Topluluk sanatçıları bu ilkeyi herkesin ayrı ayrı görüşlere sahip olabileceği biçiminde yorumlamış; bu durum da dağılmaya yol açmıştır. Sanatçıların her biri yalnız kendi duyuşuna, kendi beğenisine göre bir güzellik yaratma çabası içine girmiştir.
4. Fecr-i Ati topluluğu sanatçıları duyuş, düşünüş, üslup ve sanat anlayışında Servet-i Fünun sanatçılarını taklit etmişler, şiirde ağır bir dil kullanmışlardır.
5. Şiirde aruz ölçüsünü esas almışlar; serbest müstezat, sone, terzarima nazım biçimleriyle yazmışlardır.
6. Servet-i Fünuncuların Batı edebiyatını yeterince tanıyamadıklarını söylemişler, Batıdaki akımlardan ve görüşlerden genişçe yararlanmak amacı güttüklerini belirtmişlerdir.
7. Aşk ve doğa konuları üzeride durmuşlar; duygulu, romantik bir aşktan söz etmişler gerçeğe uygun düşmeyen doğa betimlemeleri yapmışlardır.
8. Batı edebiyatıyla sıkı ilişkiler kuracaklarını, özgün bir edebiyat ortaya koyacaklarını, sanatçılar arasında birlik ve dayanışma sağlayacaklarını ve Servet-i Fünün edebiyatını aşacaklarını iddia ederek ortaya çıkan Fecr-i Ati topluluğu bu amaçlarını gerçekleştiremeden dağılıp gitmiştir.
9. Türk edebiyatında bildiri ile ortaya çıkan ilk edebi topluluktur. Bu bildiri Servet-i Fünun dergisinde yayımlanmıştır.

– Edebiyata Fecr-i Ati topluluğunda başlayan ve bu topluluğun sözcülüğünü yapan Yakup Kadri, Fecr-i Ati’nin sanat görüşünü şu cümlelerle açıklar:
• “Sanat, bazı şekiller, renkler, sesler ve hayaller karşısında müstesna bir zevk duyan seçkin bir insan azlığının ruhundan doğar. Sihirli bir gölü andıran bu ruh, kendine akseden şeylere, sathındaki ürperişlere göre türlü şekiller verir ve onları harekete geçirip canlandırır.
• Sanat kadar sanatkâr da tam bir hürriyete muhtaçtır. Bir şaire: ‘Sen şunu terennüm edeceksin!’ veya bir romancıya: ‘Sen falan çevreleri, filan ve falan insanları anlatacaksın’ demek mavi gözlü bir kimseye ‘Senin gözlerin kara olacak.’ demek kadar gülünç, abes ve tabiata aykırı bir fikir istibdadıdır. Sanat şahsi ve muhteremdir. Ben, aşk şiirleri yazarım, siz vatan şiirleri… Fakat hiçbir vakit sizin bana kendi yaptığınızı yapmaya zorlamak hakkınız yoktur.”

FECR-I ATİ EDEBİYATINDA ŞİİR
• Fecr-i Ati topluluğu şairleri yeni olma iddiasıyla ve Servet-i Fünunculara bir tepki olarak ortaya çıkmalarına rağmen, onlardan farklı bir şiir çizgisine ulaşamamışlardır.
• Fecr-i Ati şiirinde Sembolizm ve Empresyonizm akımları etkili olmuştur. Şiirde daha çok aşk ve doğa temaları işlenmiş; şiirlerde duygusal söyleyiş ağır basmıştır. Fecr-i Aticiler Servet-i Fünuncularda görülen maraziliği daha aşırı biçime kavuşturmuşlar; Sembolizmi daha iyi anlamışlardır. Duygusal ve romantik aşk şiirleri, duygusal – öznel doğa betimlemeleri Fecr-i Ati şiirinde çok görülür.
• Fecr-i Ati şiirinde ölçü, aruzdur. Tevfik Fikret’le başlayan serbest müstezat biçimi daha da geliştirilmiş; şiir dili Arapça – Farsça sözcük ve tamlamalarla doldurulmuş, konuşma dilinden uzaklaştırılmıştır.
• Ahmet Haşim, Fecr-i Ati şiirinin en önemli sanatçısıdır. Topluluk dağıldıktan sonra da kendi şiir çizgisini sürdürmüş, özgün bir söyleyişe ulaşmıştır. Emin Bülend Serdaroğlu ve Tahsin Nahit bu topluluğun diğer önemli şairleridir.
• Aşağıdaki parça, Ahmet Haşim’in “O Belde” şiirinden alınmıştır. Bu parça, bize Fecr-i Ati şiiri hakkında bir fikir verebilir:

O BELDE
Denizlerden
Esen bu ince hava saçlarınla eğlensin
Bilsen
Melal-i hasret ü gurbetle, ufk-ı şama bakan
Bu gözlerinle, bu hüznünle sen ne dilbersin
Ne sen,
Ne ben,
Ne de hüsnünde toplanan bu mesâ
Ne de âlâm-ı fikre bir mersâ
Olan bu mal deniz
Melali anlamayan nesle âşinâ değiliz.
Sana yalnız ince, taze bir kadın,
Bana yalnızca eski bir budala
Diyen bugünkü beşer
Bu sefil iştiha, bu kirli nazar
Bulamaz sende, bende bir mânâ
Ne bu akşamda bir gam-ı nermin
Ne de durgun denizde bir muğber
Lerze-i istitar ü istiğna.
Sen ve ben
Ve deniz
Ve bu akşam ki lerzesiz, sessiz,
Topluyor buy-ı ruhunu güya
Uzak
Ve mâi gölgeli bir beldeden cüda kalarak
Bu nefy ü hicre müebbet bu yerde mahkûmuz…
(Ahmet HAŞİM)

FECR-İ ATİ EDEBİYATINDA TİYATRO
• 1908′de II. Meşrutiyet’in ilanıyla birlikte tiyatro canlılık kazanmış; birçok topluluk çeşitli oyunlar sergilemeye başlamıştır. Ancak tiyatro türü önemli bir gelişme sağlayamamıştır. Şehabettin Süleyman, Tahsin Nahit ve Müfit Ratip gibi Fecr-i Ati sanatçıları teknik yönden zayıf, fakat konuşma diline yaklaşan eserler vermişlerdir.

FECR-İ ATİ EDEBİYATINDA ÖYKÜ VE ROMAN
• Fecr-i Ati yazarları dil konusunda Servet-i Fünun çizgisini izledikleri için öykü ve romanda pek başarılı olamamışlardır. Bunların çoğu dil ve üslupta yapmacıklığa düşmüşlerdir. Bu dönem sanatçılarından Yakup Kadri ve Refik Halit, topluluktan ayrılarak Milli edebiyat akımının ilkelerini benimsemiştir. Öykü ve roman yazarı olarak eser veren Cemil Süleyman ve izzet Melih’in eserleri ise teknik ve içerik olarak oldukça zayıftır. Bu yazarların eserlerinde Realizm ve Naturalizmin etkisi görülür.

Yorum yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.