Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatının Genel Özellikleri

Osmanlı Devleti’nin siyasi, askeri ve ekonomik durumu Avrupa’nın çok çok gerisinde kalması devlet büyüklerini bazı tedbirler almaya zorlamış, bu alanlarda Avrupa’nın nasıl hızlı geliştiğinin öğrenilmesi için bazı gençler oraya gönderilmiştir bunlar avrupanın nasıl geliştiği hakkında bilgi edinmeleri için yollanmıştır. Avrupa’ya özellikle Fransa’ya giden gençler oradaki edebiyata hayran kalmış ve dönüşlerinde, gördükleri yenilikleri Türk edebiyatında uygulamaya başlamışlardır. Değişiklikler önce siyasi alanda görülmüştür. Edebiyat alanında yapılan değişikliklerle belli dönemler halinde günümüze kadar süren yeni bir edebiyat başlamıştır.

Bu dönemlerden biri de Cumhuriyet dönemi edebiyatıdır. Cumhuriyet dönemi edebiyatı, Milli Edebiyat ‘tan kesin hatlarla ayrılmamaktadır. Çünkü Milli edebiyat sanatçıları, Cumhuriyet’in ilk yıllarında en önemli eserlerini vermişlerdir. Yakup Kadri, Halide Edip, Reşat Nuri, Refik Halit ve daha birçoğu Cumhuriyet’in ilk elli yılına damgalarını vurmuşlardır. Ancak Cumhuriyet’in ilanıyla çok hızlı bir şekilde yapılan devrimlerle, Türk aydını takip etmekte zorlandığı bir siyasi değişim yaşamıştır. Latin harflerin kabulü, eski yazı ve yeni yazı kargaşası ortalığı karıştırmaya yetiyordu. Böyle bir ortamı, öncekilerden ayırmak için 1923 yılını hala devam eden bir edebiyat döneminin başlangıcı olarak kabul edilir.

Cumhuriyetin ilanından sonra edebiyatımız, çağdaş anlayışlar doğrultusunda gelişmesini başarıyla sürdürmüştür. Cumhuriyetin ilk yıllarında ‘Beş Hececiler’ olarak adlandırılan şairler topluluğu, en parlak dönemlerini yaşamaktaydı. Yine bu yıllarda Kurtuluş Savaşı’nın etkisiyle edebiyatta genel olarak Anadolu’ya bir yönelim başlar.

Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı, Divan edebiyatının terk edilmesinden sonra teşekkül eden Tanzimat, Servet-i Fünun, Fecr-i Ati ve Millî Edebiyat adlarıyla anılan edebiyat tarzları vasıtasıyla oluşturulan zemin üzerine kurulmuştur. Cumhuriyet devri edebiyatının ilk dönem eserleri değişen siyasî, sosyal ve kültürel çerçevenin etkilerini taşır. Dildeki sadeleşme hareketi artık yerleşmiştir. Aruz bırakılarak hece kullanılmıştır. Şiirde ve düz yazıda toplumun her kesiminden gelen sanatçılar sayesinde konular oldukça genişletilmiştir. Buna bağlı olarak mekânlar da çeşitlilik kazanmıştır. Anadolu’ya daha çok yer verilmiştir. Roman ve hikâyelerde toplum sorunları, gözleme dayanan bir gerçeklikle anlatılmıştır. Kurtuluş Savaşı ve bu dönemdeki toplum hayatı da konu edilmiştir. Tiyatro eserlerinde de millî konular işlenmiştir.

1) Yazı diliyle konuşma dili arasındaki fark ortadan kalkmış dildeki sadeleşme çama.arı aralıksız olarak sürmüştür.

2) Edebiyatımız bu dönemde toplumcu bir karakter kazanmış gerçekçi bir anlayış güdülmüştür.

3) Aruz ölçüsünün yerini hece ölçüsü almış, şiirlerde de günlük konuşma dili kullanılmıştır. Yine bu dönemde şiirin biçimce daha da serbestleşmesi sağlanmıştır.

4) Şiir, roman, hikaye ve tiyatro gibi türlerde önemli gelişmeler olmuştur.

5) Cumhuriyetin kuruluşuyla 1940 (İkinci Dünya Savaşı) yılları arasında eser veren şair ve yazarlar genellikle daha önceki Milli Edebiyat akımının etkisinde tam anlamıyla ‘yerli’ ve ‘halka doğru’ ; veya Batı’nın, özellikle Fransız edebiyatının etkisinde kişisel yollarında yürümüşlerdir.

6) Cumhuriyet edebiyatının temelinde İstiklal Savaşı ve Atatürk devrimleri vardır. Şiirler, romanlar, hikayeler bu iki konu ile doğrudan ya da dolaylı olarak bağlantılıdır.Milli duygu ve heyecan geliştirmeye yönelik bu çabalar Milli edebiyatın bir devamı niteliğindedir.

7) Milli edebiyatla başlayan halka inme, Anadolu’yu tanıma çabası bu dönemin edebiyatında ana ilkelerden olmuş, Türk halkının her kesimi edebiyata girmiştir. Artık edebiyat İstanbul’un sınırlarını tamamen aşmıştır.

Yeni kurulan devlet ile yapılan bazı devrimleri halka tanıtmak ve benimsetmek görevi Cumhuriyet dönemi sanatçılarına düşmüştü. Sanatçı, siyaset ile halk arasında bir köptü olmuş, devrimleri yorumlamış, açıklamış ve savunmuştur.

9) Yeni dil ve eski dil tartışmaları Cumhuriyet ile noktalanmış, siyasi güç, olayı tekeline almış ve Türk Dil Kurumu’nu kurarak dilde geri dönülmez bir yenileşmeye yoluna gidilmiştir.Ancak bazen çok aşırıya gidilerek halkın anlayamadığı kelimeler dile konularak Türkçe yabancı bir dil haline gelmiştir.

10) Cumhuriyet’ten önce sadece sempati duyulan Türk Halk sanatları ve folkloru ön plana alınmış, öncekilerin küçümsediği Karacaoğlan’ın, Yunus’un tarzı örnek alınmıştır. Artık harf benzerliği de kurulan Batı edebiyatı daha yakından takip edilmiştir.Türk edebiyatı, batı edebiyatının yeniliklerini, akımlarını uygulamaya başlamıştır.

Peyami Safa’nın hayatı ve edebi kişiliği(Edebiyat 12 sayfa20-1.Etkinlik)

PEYAMİ SAFA

1899’da İstanbul’da doğdu, 15 Haziran 1961’de İstanbul’da yaşamını yitirdi. Psikolojik romanlarıyla tanınan yazar. Şair İsmail Safa’nın oğlu. Babası Sivas’ta sürgünde yaşamını yitirdi. Yoksulluk ve 9 yaşında yakalandığı kemik veremi nedeniyle düzenli bir eğitim almadı. Bir yandan çalışırken bir yandan da kendi kendini yetiştirdi. 13 yaşında hayata atıldı. Posta Telgraf Nezareti’nde memur olarak çalıştı. 1914-1918 arasında öğretmenlik, 1918-1916 arasında gazetecilik yaptı. Hayatını yazıları ile kazandı. Babası gibi şair olan amcaları Ahmed Vefa ve Ali Kâmi’nin yönlendirmesiyle edebiyata başladı. Kardeşi İlhami ile çıkardığı “Yirminci Asır” adlı akşam gazetesinde “Asrın hikâyeleri” başlığıyla yazdığı magazin hikayeleriyle dikkat çekti. Para kaygısıyla yazdığı sıradan yazılarda annesi Server Bedia’nın adından esinlenerek yarattığı “Server Bedii” takma adını kullandı. Bu isimle kaleme aldığı “Cingöz Recai” isimli polisiye dizi romanları büyük ilgi gördü. Kültür Haftası (21 sayı, 15 Ocak-3 Haziran 1936) ve Türk Düşüncesi (63 sayı, 1953-1960) adlarında iki dergi çıkardı. Tasvîr-i Efkâr, Cumhuriyet, Milliyet, Tercüman, Son Havadis gazetelerinde yazdı. Çok sevdiği oğlu Merve’yi askerlik hizmeti yaparken kaybedince derinden sarsıldı. Bu olaydan birkaç ay sonra İstanbul’da beyin kanaması sonucu yaşamını yitirdi. Edirnekapı’da toprağa verildi. Sanat, edebiyat, felsefe, psikoloji, sosyoloji gibi değişik alanlarda yazdığı yazılarla çok yönlü bir yazar oldu. 43 yıl hiç durmadan yazdı. İlk döneminde değişik ilgi alanları içinde sol eğilimli siyasal akımlara ilgi gösterdi. 1930′da basılan ve genç bir hastanın psikolojisini yansıtan otobiyografik romanı “Dokuzuncu Hariciye Koğuşu”nun ilk baskısını “Nâzım Hikmet”e ithaf etmişti. Ama 2. Dünya Savaşı’ndan sonra Nazileri savundu. Ölümünden bir süre önce metapsişik konulara yöneldi. 1949′da yayınlanan son eserlerinden “Matmazel Noraliya’nın Koltuğunda”da tıp öğrenimi yaparken bunalıma girerek felsefeye yönelen ve sonuçta mistik dünya görüşünde karar kılan bir gencin öyküsünü anlattı. Edebiyat ve siyaset tartışmalarının hep içinde bulundu. Nâzım Hikmet, Nurullah Ataç, Zekeriya Sertel, Muhsin Ertuğrul, Aziz Nesin’le polemiklere girdi. Ayrıca ders kitapları da yazdı.

ESERLERİ

ROMAN:

Gençliğimiz (1922)
Şimşek (1923)
Sözde Kızlar (1923)
Mahşer (1924)
Bir Akşamdı (1924)
Süngülerin Gölgesinde (1924)
Bir Genç Kız Kalbinin Cürmü (1925)
Canan (1925)
Dokuzuncu Hariciye Koğuşu (1930)
Fatih-Harbiye (1931)
Atilla (1931)
Bir Tereddüdün Romanı (1933)
Matmazel Noralya’nın Koltuğu (1949)
Yalnızız (1951)
Biz İnsanlar (1959)

ÖYKÜ:

Hikayeler (Halil Açıkgöz derledi, 1980)

OYUN:

Gün Doğuyor (1932)

İNCELEME-DENEME:

Türk İnkılâbına Bakışlar (1938)
Büyük Avrupa Anketi (1938)
Felsefî Buhran (1939)
Millet ve İnsan (1943)
Mahutlar (1959)
Mistisizm (1961)
Nasyonalizm (1961)
Sosyalizm (1961)
Doğu-Batı Sentezi (1963)
Sanat- Edebiyat-Tenkid (1970)
Osmanlıca-Türkçe- Uydurmaca (1970)
Sosyalizm-Marksizim- Komünizm (1971)
Din-İnkılâp-İrtica (1971)
Kadın-Aşk-Aile (1973)
Yazarlar-Sanatçılar- Meşhurlar (1976)
Eğitim-Gençlik-Üniversite (1976)
20. Asır- Avrupa ve Biz (1976)

DERS KİTAPLARI:

Cumhuriyet Mekteplerine Millet Alfabesi (1929)
Cumhuriyet Mekteplerine Alfabe (1929)
Cumhuriyet Mekteplerine Kıraat (Dört cilt, 1929)
Yeni Talebe Mektupları (1930)
Büyük Mektup Numuneleri (1932)
Türk Grameri (1941)
Dil Bilgisi (1942)
Fransız Grameri (1942)
Türkçe İzahlı Fransız Grameri (1948)

12. Sınıf Türk Edebiyatı 1.Dönem 1.Yazılı Soruları ve Cevapları

Kaldırımlar

İçimde damla damla bir korku birikiyor
Sanıyorum her sokak başını kesmiş devler
Üstüme camlarını hep simsiyah dikiyor
Gözüne mil çekilmiş bir âmâ gibi evler

Necip Fazıl Kürek

1.Yukarıdaki şiiri biçim (uyak,redif,nazım birimi,uyak düzeni ,ölçü) yönünden inceleyiniz?(10)
2.Verilen şiirdeki edebi sanatları tespit ederek açıklayınız?(10)
3. Cumhuriyet Dönemi Edebiyatının özelliklerini maddeler halinde yazınız?(10)
4.Sürrealizm(Gerçeküstücülük)akımının özellikleri ve temsilcilerini yazınız.?(10)
5.”Madam ki bir heyet-i ictimaiyede yaşayan halk bunca vezaif-i kanuniye ile mükelleftir elbette kalen ve kalemen kendi vatanının menafiine dair beyan-ı efkar etmeyi cümle-i hukuk-ı müktesebesinden addeyler.”

( Şinasi)
“Memlekette edebiyat isteyenlerle edebiyatta memleket arayanlar, iki ayrı fikir grubuna mensup görünüyorlar.Hakikatta bu fark ya hiç yoktur yahut da çok mübalağa edilmiştir.”(Peyami Safa)

Yukarıdaki Tanzimat Dönemi öğretici metni ile Cumhuriyet Döneminde yazılan öğretici metni kelime,kelime grupları ve dil kuralları bakımından karşılaştırınız?(10)
6.Peyami Safa’nın fikri ve edebi kişiliği ,eserleri hakkında bilgi veriniz?(10)
7.Fıkra ile deneme türünün benzer ve farklı yönlerini maddeler halinde yazınız?(10)

8.Aşağıda verilen eserlerin hangi sanatçılara ait olduğunu yazınız?(10)
*Falaka———————————————
*Anadoluda Bir Gece—————————–
*Kürkçü Dükkanı———————————-
*On İkiye Bir Var———————————
*Tohum———————————————

9.Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere uygun kelimeleri yazınız.(10)
*Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatının oluşumunda …………….ve………………. …..gerçekleştirilen ilmi çalışmalardan edebi eserlerde faydalanılmıştır.
*Metni meydana getiren anlam birliklerini en kısa şekilde ifade edebilecek kelime veya cümlelere……………denir.
*Edebiyatımızdaki ilk makaleyi ………………..yazmıştır.
*Cumhuriyet Edebiyatında…………… , …………..………ve ……….. ………gibi Batılı akımların etkisi görülmüştür.
10.Aşağıdaki eserlerin türlerini yazınız.?(10)

*Türk’ün Ateşle İmtihanı………………………………

*Batı’ya Doğru………………………………………..

*Şeker Osman………………………………………….

*Memleket ve Edebiyat………………………………..

*Sırıtık Bir Küskün……………………………………..

CEVAPLAR

Kaldırımlar

İçimde damla damla bir korku birikiyor
Sanıyorum her sokak başını kesmiş devler
Üstüme camlarını hep simsiyah dikiyor
Gözüne mil çekilmiş bir âmâ gibi evler

N.F.K

1.Yukarıdaki şiiri biçim (uyak,redif,nazım birimi,uyak düzeni ,ölçü) yönünden inceleyiniz?(10)

Kaldırımlar

İçimde damla damla bir korku birikiyor a
Sanıyorum her sokak başını kesmiş devler b
Üstüme camlarını hep simsiyah dikiyor a
Gözüne mil çekilmiş bir ama gibi evler b

*-ik (tam uyak) -iyor(redif)
*dev-ev(tunç uyak) -ler(redif)
* nazım birimi: dörtlük
*ölçü:14’lü hece ölçüsü

2.Verilen şiirdeki edebi sanatları tespit ederek açıklayınız?(10)

*Kapalı istiare: korku(benzeyen) su(kendisine benzetilen verilmemiş.)
* Teşhis: Evler insana özgü davranıyor.
*Teşbih:Evler , âmâ(kör) bir insana benzetiliyor.

3. Cumhuriyet Dönemi Edebiyatının özelliklerini maddeler halinde yazınız?(10)

CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI Genel Özellikleri:

· Yazı diliyle konuşma dili arasındaki fark ortadan kalkmış, dilde sadeleşme çabaları aralıksız sürmüştür.

· Edebiyatımız bu dönemde toplumcu bir karakter kazanmış, edebiyatta gerçekçi bir anlayış güdülmüştür.

· Aruzun yerini hece vezni almış, şiirlerde de günlük konuşma dili kullanılmıştır.

· Şiirin biçimce serbestleşmesi sağlanmıştır.

· Şiir, roman, hikaye ve tiyatro gibi türler gelişmiş, bu türlerde başarılı ürünler verilmiştir.

· İstanbul dışında da pek çok edebiyatçı yetişmiştir.

· Öykü ve romanda toplumsal gerçekçilik egemin olmuştur.

4.Sürrealizm(Gerçeküstücülük)akımının özellikleri ve temsilcilerini yazınız.?(10)

Özellikleri

· Bilinç ve akıl değil, bilinçaltı temel alınmıştır.

· Bilinç durumundan çıkarak (ipnoz durumu) hiçbir şey düşünülmeden ve tasarlanmadan yazmak yöntemi benimsenmiştir.

· Gülmenin insanı ikiyüzlülükten kurtaracağını söyleyen sürrealistler, mizaha ve espriye önem verirler.

· Sanat yapıtlarının iradi değil, çağrışımsal ve ruhsal otomatizm ürünü olduğunu göstermek için “rüya öyküleri”, ”ipnotizmada sorulara verilen yanıtlar”, “ruhsal otomatizm yazıları” gibi yöntemler kullanılmıştır.

· Akıl ve mantıkla şiirin bulunmadığına inanılmış, dış gerçeklik nesnel bağlantılarını kaybetmiş, imajlarda “olmazlar olur” yapılmıştır

.· İç akışı engellediğine inanıldığından noktalama işaretleri kullanılmamıştır.

· Gelenek, görenek ve törelerden, bunların sınırlayıcılığından kaçınılmıştır.

·andre breton ·luis aragon·paul eluard ·peret

5.”Madam ki bir heyet-i ictimaiyede yaşayan halk bunca vezaif-i kanuniye ile mükelleftir elbette kalen ve kalemen kendi vatanının menafiine dair beyan-ı efkar etmeyi cümle-i hukuk-ı müktesebesinden addeyler.”( Şinasi)
“Memlekette edebiyat isteyenlerle edebiyatta memleket arayanlar, iki ayrı fikir grubuna mensup görünüyorlar.Hakikatta bu fark ya hiç yoktur yahut da çok mübalağa edilmiştir.”(Peyami Safa)

Yukarıdaki Tanzimat Dönemi öğretici metni ile Cumhuriyet Döneminde yazılan öğretici metni kelime,kelime grupları ve dil kuralları bakımından karşılaştırınız?(10)Tanzimat döneminde dilde sadeleşme istense de Arapça ve farsça kelimeler ,tamlamalar kullanılmaya devam edilmiştir.Cumhuriyet döneminde ise dilde sadeleşmenin gerçekleştiğini, Türkçe dil kurallarının geçerli olduğunu,halk söyleyişinin hakim olduğunu görmekteyiz.

6.Peyami Safa’nın fikri ve edebi kişiliği ,eserleri hakkında bilgi veriniz?(10)

PEYAMİ SAFA (1889-1961)

*Roman, hikaye ve makale türünde eserler vermiştir.

*İşlediği konuya hakimdir.Üslubu kuvvetli ve eserlerini ören zengin fikir unsurları vardır.

*Felsefe ve psikoloji alanlarında geniş bilgiler edinmiştir.

*Romanlarında psikolojik tahlillere önem verir.

*Dokuzuncu Hariciye Koğuşu adlı eserinde kendi hayatının bir bölümünü anlatmıştır.

ESERLERİ:

Gün doğuyor adlı bir tiyatro denemesi vardır.

“Kimdir? Nedir?” isimli eserinde Kurtuluş savaşı büyüklerinin hayatlarını anlatan biyografik eseridir.

Romanları: Sözde Kızlar, Canan, Mahşer, Fatih-Harbiye, Matmazel Noralya’nın Koltuğu , Yalnızız, Şimşek, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu.

7.Fıkra ile deneme türünün benzer ve farklı yönlerini maddeler halinde yazınız?(10)

*Her ikisi de düşünce yazısıdır.
*Öğretici metinlerdir.
*Yazarın kişisel görüş ve düşüncelerinin ifadesidir.
*Kanıtlama amacı yoktur.Yalın bir dil kullanılır.
*Tanzimat’la birlikte edebiyatımıza girmiş türlerdir.
&&&&&&
*Fıkra öncelikle gazete yazısıdır ancak denemede böyle bir durum yoktur.
*Fıkrada güncellik daha ağır basar.
*Denemede yazarın kendi kendisiyle konuşuyormuş gibi samimi bir hava sezilir.

8.Aşağıda verilen eserlerin hangi sanatçılara ait olduğunu yazınız?(10)
* Falaka……..Ahmet RASİM
*Anadoluda Bir Gece—-PEYAMİ SAFA
*Kürkçü Dükkanı—YUSUF ZİYA ORTAÇ
*On İkiye Bir Var—-HALDUN TANER
*Tohum—-NECİP FAZIL KISAKÜREK

9.Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere uygun kelimeleri yazınız.(10)
* *Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatının oluşumunda …psikoloji………….ve…psikiyatri……. …..gerçekleştirilen ilmi çalışmalardan edebi eserlerde faydalanılmıştır.
*Metni meydana getiren anlam birliklerini en kısa şekilde ifade edebilecek kelime veya cümlelere…MOTİF…………denir.
*Edebiyatımızdaki ilk makaleyi …ŞİNASİ………..yazmıştır.
*Cumhuriyet Edebiyatında SÜRREALİZM , EMPRESYONİZMve EGZİSTANSİYALİZMgibi Batılı akımların etkisi görülmüştür.
10.Aşağıdaki eserlerin türlerini yazınız.?(10)

*Türk’ün Ateşle İmtihanı…ANI

*Batı’ya Doğru DENEME

*Şeker Osman…ROMAN

*Memleket ve Edebiyat…MAKALE

*Sırıtık Bir Küskün…ANI-HATIRA