Tırnak İşareti
Yazan: edebiyat 16 Nisan 2009 PerÅŸembe
Kategori: Dil Bilgisi
Tırnak (” “) iÅŸaretinin kullanıldığı yerler ÅŸunlardır:
1. Yazı içerisinde başkalarından aynen alınan alıntılar tırnak içinde gösterilir.
Örnek:
Behçet Necatigil, Orhan Kemal’in “Baba Evi” adlı romanını anlatmaya şöyle baÅŸlar: “Orhan Kemal’in romanı (1958). Romanın kahramanı Genç Adam, yazarın kendisidir.”
2. Tümce içinde dikkat çekilmek istenen sözcükler tırnak içinde yazılabilir.
Örnek:
Kapadokya bölgesinin önemi, dünyada benzeri az görülen “peri bacaları”ndan kaynaklanmaktadır.
3. Kitap ve yazı adları tırnak içinde yazılabilir.
Örnek:
Behçet Necatigil, Orhan Kemal’in “Baba Evi” adlı romanını anlatmaya şöyle baÅŸlar:
4. Konuşma tümceleri tırnak içinde verilebilir.
Örnek:
Orhan:
“Dün maça niçin gelmedin?”
Selim:
“Gelecektim; ama açıkçası tembellik ettim.”
Noktalama
Yazan: edebiyat 05 Nisan 2009 Pazar
Kategori: Dil Bilgisi
Tümce ya da yan tümcedeki çeşitli ögeleri birbirinden ayırmaya, sözcüklerin ve tümcelerin daha iyi anlaşılmasına yarayan nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta, üç nokta, soru işareti, ünlem işareti, ayraç ve benzeri işaretlerdir.
Noktalama işaretleri, anlamı aydınlatır, yanlış anlamaların önüne geçer, okumayı düzenler; durakları belirterek, okuyucuyu uyararak sesin anlatıma katacağı değeri sağlar. Tümce sonlarındaki noktanın, ünlemin, soru işaretinin görünüşü okuyucuyu birkaç sözcük önceden uyarır; sesler, okunanların vereceği çeşitli izlenimler ona göre ayarlanır.
Yazılarda noktalama işaretlerini kullanmadığımız zaman, iletmek istediğimiz anlamlar, yanlış ve ters anlaşılabilir, ifadede olması gereken tonlama ve vurgular eksik kalır.
Ä°LGÄ°LÄ° KONULAR
Nokta (Türkçe), Kısa Çizgi, İki Nokta, Noktalı Virgül, Kesme İşareti, Soru İşareti, Tırnak İşareti, Uzun Çizgi, Üç Nokta, Ünlem İşareti, Virgül
Dramatik Åžiir
Yazan: edebiyat 11 Mart 2009 Çarşamba
Kategori: Dil Bilgisi
Dramatik ÅŸiirin konusu olaydır. Konuyu tiyatro gibi canlandıran ÅŸiirlerdir. Eski Yunan’daki tragedyalar ile baÅŸlayan dramatik ÅŸiir, günümüzde manzum tiyatrolarla varlığını sürdürmektedir.
Tiyatroda kullanılan şiir türüdür. Eski Yunan edebiyatında oyuncuların sahnede söyleyecekleri sözler şiir haline getirilir ve onlara ezberletilirdi. Bu durum dram tiyatro türünün ( 19. yy. ) çıkışına kadar sürer. Bundan sonra tiyatro metinleri düz yazıyla yazılmaya başlanır.
Dramatik şiir harekete çevrilebilen şiir türüdür. Başlangıçta trajedi ve kommedi olmak üzere iki tür olan bu şiir türü dramın eklenmesiyle üç kere çıkmıştır.
Batıda Cornille, Shakespeare vardır. Türk edebiyatında şiir ile yazılan tiyatro Tanzimat edebiyatında başlar. Namık Kemal, Abdülhak Hamit, Faruk Nafiz dramatik şiirin ilk örneklerini verirler.
Vatan -yahut- Silistre’den
Âmalimiz, efkârımız ikbal-i vatandır,
Serhaddimize kal’e bizim hak-i bedendir.
Osmanlılarız, ziynetimiz kanlı kefendir.
Kavgada şehadetle bütün kâm alırız biz!
Osmanlılarız, can veririz, nam alırız biz!
Kan ile kılıçtır görünen bayrağımızda.
Can korkusu gezmez ovamızda dağımızda.
Her kûşede bir şîr yatar toprağımızda
Kavgada şehadetle bütün kâm alırız biz!
Osmanlılarız, can veririz, nam alırız biz!
Namık Kemal
| Åžiir Nedir | |
| Konularına Göre Şiir -Lirik Şiir -Epik Şiir -Pastoral Şiir -Didaktik Şiir -Satirik Şiir -Dramatik Şiir |
Akımlarına Göre Şiir -Klasik Şiir -Romantik Şiir -Parnasyen Şiir -Dadaist Şiir -Sürrealist Şiir |
| Teknik Özelliklerine Göre Şiir -Şiirde Ölçü Türleri -Şiirde Uyak Türleri -Şiirde Redif Türleri -Nazım Şekillerine Göre Şiir |
Dönemine Göre Türk Şiiri -İslamiyet Öncesi Türk Şiiri -Halk Şiiri -Divan Şiiri -Tanzimat Şiiri -Servet-i Fünun Şiiri -Cumhuriyet Şiiri |
Yergi Åžiiri (Satirik Åžiir)
Yazan: edebiyat 11 Mart 2009 Çarşamba
Kategori: Dil Bilgisi
Edebiyatta şiirle bir kimseyi, bir düşünceyi, bir durumu açık ya da kapalı biçimde, iğneli bir dille yerme sanatına yergi denir. Her yergide bir uyarı olduğu için öğretici özellik de bulunur.
Yergi şiirine Halk edebiyatında taşlama, Divan edebiyatında hiciv denir. Tarihin her döneminde her zaman yergi şiiri söylenmiştir ya da yazılmıştır.
Eski Yunan’da Diogenes’in yergileri vardır. 18. yüzyılda Batı’da Voltaire iyi bir yergici idi. Türk edebiyatında, yergi denilince akla Nef’î gelir.
Geçenlerde bir derin vadide
Jean Frenon’u bir yılan ısırdı
Ne oldu dersiniz sonra?
Can veren yılan oldu.
Voltaire
Bana Tahir Efendi kelp demiÅŸ
İltifat, bu sözde zâhirdir
Mâliki mezhebim benim zirâ
İtikatımca kelp tâhirdir
Nef’î
Han-ı YaÄŸma’dan
Yiyin, efendiler, yiyin, bu can katan masa sizin;
Doyunca, tıksırınca, çatlayıncaya kadar yiyin!
Verir zavallı memleket, verir ne varsaimalını,
Vücudunu, hayatını, ümidini, hayâlini;
Bütün gönül sevincini, olanca rahat hâlini;
Hemen yutun, düşünmeyin haramını helâlini,..
Yiyin efendiler, yiyin, bu yerde bu İştihâ sizin; .
Doyunca, tıksırınca, çatlayıncaya kadar yiyin!
Bu harmanın gelir sonu, kapıştırın gider ayak!
Yarın bakarsınız söner bugün çatırdayan ocak.
Bugün ki mideler diri, bugün ki çorbalar sıcak.
Atıştırın, tıkıştırın kapış kapış, çanak çanak
Tevfik Fikret
| Åžiir Nedir | |
| Konularına Göre Şiir -Lirik Şiir -Epik Şiir -Pastoral Şiir -Didaktik Şiir -Satirik Şiir -Dramatik Şiir |
Akımlarına Göre Şiir -Klasik Şiir -Romantik Şiir -Parnasyen Şiir -Dadaist Şiir -Sürrealist Şiir |
| Teknik Özelliklerine Göre Şiir -Şiirde Ölçü Türleri -Şiirde Uyak Türleri -Şiirde Redif Türleri -Nazım Şekillerine Göre Şiir |
Dönemine Göre Türk Şiiri -İslamiyet Öncesi Türk Şiiri -Halk Şiiri -Divan Şiiri -Tanzimat Şiiri -Servet-i Fünun Şiiri -Cumhuriyet Şiiri |
Öğretici (Didaktik) Şiir
Yazan: edebiyat 11 Mart 2009 Çarşamba
Kategori: Dil Bilgisi
Bilgilendirmek, öğretmek amacıyla yazılmış ÅŸiirlere didaktik ÅŸiir denir. Sözcük Grekçe “didasko”dan türetilmiÅŸ. Konusu düşüncedir. Kimi ÅŸiirlerde duygu ile öğreticilik iç içedir. Günümüzde öğretici eserler düzyazı ile yazılıyor. Eskiden yararlı düşünceler de belleklerde kolay kalması için küçük ÅŸiir dizeleriyle söylenirdi. Atasözlerinin bügünkü söyleniÅŸ biçimleri bile bu gerçeÄŸi doÄŸrular niteliktedir.
Bunun yanında ilk sözlü sanat ürünlerinin şiir olduğu düşünülürse, öğretici nitelikteki ilk eserlerin de şiir olması çok doğaldır. Zaten yazılış nedeni ne olursa olsun, her sanat eserinde en azından güzel, özlü söz söyleme, iyi bir örnek olma özelliği ile bir eğiticilik, öğreticilik vardır. Sanat eserini söyleyen ya da yazan bunu amaçlamasa bile ortaya çıkan gerçek budur. Yine de çok eskilerden beri ahlâk, din, felsefe, bilim konularında öğretmeyi amaçlayan şiirler de yazılmıştır.
-Batıdaki ilk öğretici ÅŸiir örneÄŸini Ä°.Ö. 8. yüzyılda yaÅŸayan Hesiodos’ta buluyoruz.
-Hesiodos ahlâk ve din bilgileri verir.
Ä°ki Kavga
Bu dünyada kavganın bir türlüsü değil
İki türlüsü vardır. İnsan birini tanıdı mı över,
Öteki ayıplanmalı; ruhları ayrıdır onların.
Biri cengi ve öldürücü savaşı türetir,
O fenasıdır. Hiçbir ölümlü sevmez onu;
O, eli ağır bir adamı bile iş görmeye kışkırtır.
Zira biri bir başkasını çift sürmeye ekin ekmeye,
Evini barkını düzmeye çalışan bir zengini gördü mü,
Çalışmak hevesine kapılır. Komşusu mal mülk ancak zorla edinmeye
Ä°.Ö. 270′te Aratos doÄŸa olaylarını ÅŸiir diliyle anlatır. Astronomi ile meteoroloji olaylarını yazar. Lâtin Edebiyatında Lucretius (Ä°.Ö. 99), fizik ve ahlâk üzerine yazar, Virgillius tarım bilgisi verir.
Türk Edebiyatında da didaktik ÅŸiirin baÅŸarılı ürünleri vardır. Bunlar önceleri dinî ve ahlâkî eserlerdir. Sonraları efsane, fıkra, masal ve yergi ÅŸiirleri de yazılmıştır. Yusuf Has Hacip’ten Tevfik Fikret’e, Aşık Veysel’e pek çok ÅŸair didaktik ÅŸiir yazmıştır.
Promete
Kalbinde her dakika şu ulvî tahassürün
Minkar-ı âteşini duy, daimâ düşün:
Onlar niçin semâda, niçin ben çukurdayım?
Gülsün neden cihan bana, ben yalnız ağlayım?..
Yükselmek âsûmâna ve gülmek ne tatlı şey!
Bir gün ÅŸu hastalıklı vatan canlanırsa…
Müştâk-ı feyz ü nûr olan âtî-i milletin
Meçhul elektrikçisi, aktâr-ı fikretin
Yüklen, getir -ne varsa- biraz meskenet-fiken,
Bir parça rûhu, benliği, idrâki besleyen
Esmâr-ı bünye-hîzini, boş durmasın elin.
Gör dâima önünde esâtir-i evvelin
Gökten dehâ-yı nârı çalan kahramânını…
Ey Varsın bulunmasın bilecek nâm ü şânını.
Tevfik Fikret
| Åžiir Nedir | |
| Konularına Göre Şiir -Lirik Şiir -Epik Şiir -Pastoral Şiir -Didaktik Şiir -Satirik Şiir -Dramatik Şiir |
Akımlarına Göre Şiir -Klasik Şiir -Romantik Şiir -Parnasyen Şiir -Dadaist Şiir -Sürrealist Şiir |
| Teknik Özelliklerine Göre Şiir -Şiirde Ölçü Türleri -Şiirde Uyak Türleri -Şiirde Redif Türleri -Nazım Şekillerine Göre Şiir |
Dönemine Göre Türk Şiiri -İslamiyet Öncesi Türk Şiiri -Halk Şiiri -Divan Şiiri -Tanzimat Şiiri -Servet-i Fünun Şiiri -Cumhuriyet Şiiri |
