Edebi Metin Nedir? Özellikleri, Türleri

Duygu, düşünce ve hayallerin insanda heyecan ve hayranlık uyandıracak şekilde ve estetik bir yapı içinde söylenmesi ve yazılması ile oluşan edebiyat ürünlerine “edebî metin” denir. Edebî metinlerin özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:

  • Edebi metinler okuyucusuna estetik haz vermek için yaratılır. Bunun içindir ki edebi metinlerin varlık nedeni güzelliktir. Edebiyatın bir sanat olmasının gereğidir bu. Ancak, bu durum edebiyat eserinden bir fayda sağlanamayacağı anlamına gelmez. Birçok edebiyat eseri okura değişik ölçülerde faydalı olabilir. Fakat faydanın ilk amaç olması, metnin sanatsal değerini ortadan kaldırır.
  • Edebiyat dille yapılan, malzemesi ya da ham maddesi dil olan bir sanattır.
  • Edebî metinler, dilin işlendiği ürünlerdir. Edebî metinlerde dil, ağırlıklı olarak şiirsel işleviyle kullanılır. Ancak, bir metinde dilin birden çok işlevde kullanıldığı unutulmamalıdır.
  • Edebî metinler bir sanat eseri olarak yaratıcılık ürünü olan metinlerdir.
  • Edebî metinler özgün (orijinal) ürünler olup taklit ya da kopya değildirler. Edebî bir metin bu anlamda “tek” tir. Yahya Kemal’in “Sessiz Gemi” adlı şiiri, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın “Huzur” adlı romanı, bir ikincisi olmayan eserlerdir.
  • Edebi metinler bireysel (ferdî) eserlerdir.
  • Edebi metinler özel bir iletişim aracıdır.
  • Edebi metinler kurmacadır. Sanatçının anlattığı ya da canlandırdığı dünya, yaşanılan hayattan esinlenilerek oluşturulan hayali bir dünyadır. Bu, yaşanılan gerçek ile sanatın gerçeğinin aynı olmadığı, olamayacağı anlamına gelir.
  • Edebi metin, kurmaca yapısının bir gereği olarak, göndergesi kendi dışında değil, içinde olan metindir. Dolayısıyla edebî metin, diş gerçeğe uyup uymadığı konusunda sorgulanamaz.
  • Edebî metin her okunuşunda yeniden yaratılır. Bu, edebî metnin çok anlamlı yapısının ve her okurun dünyasında farklı biçimlerde yorumlanmasının bir sonucudur.
  • Edebî metinler bir gelenek içinde o geleneğe bağlı olarak yaratılır. Bu anlamda her edebi metin kendinden önce ve sonra yazılan metinlerle ilişkilidir.
  • Edebi metinler, sanatçının anlatma, gösterme ya da coşku ile dile getirme biçimlerinden biriyle kendisini ifade etmek istemesinin bir sonucu olarak doğmuştur.

 



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.