Dillerin Sınıflandırılması, Dil Aileleri

Dillerin Sınıflandırılması

Yeryüzünde, kavimlerin kendine göre anlaşmalar sistemi olması nedeniyle kavimler sayısınca dil ortaya çıkmıştır. Bugün yeryüzündeki diller birbirinden ayrı ve bağımsız olmakla birlikte bu diller arasında bazı yakınlıklar bulunmaktadır. Diller arasında söz konusu olan bu yakınlıklar, kimi zaman dil bilimci olmayan biri tarafından bile rahatlıkla görülebilecek kadar belirgin, kimi zaman da ancak dil bilimcilerin fark edebileceği kadar kapalıdır. Konuşulan yüzlerce dil, arasında köken ve yapı bakımından çeşitli benzerlikler söz konusudur. Bütün bu benzerlikler ise çeşitli dil ailelerini oluşturmuştur. Dil ailesi ise bir dilin ana dilden gelişme yoluyla ayrılması sonucu ortaya çıkan dil topluluğudur. Günümüzde bir dil ailesinin kaynağı olarak kabul edilen bir ana dile ait metin varlığı son derece sınırlıdır. Ancak diller arasındaki benzerlikler böyle bir ana dilin varlığını göstermektedir. Bu da aynı dil ailesi içinde bulunan dillerin, binlerce yıl önce henüz belirlenemeyen bir coğrafyada konuşulan bir ana dilden çıktığını ortaya koymaktadır. Bugün dünyada konuşulan yüzlerce dil bulunmaktadır. Dil bilimciler, bu dilleri kaynak, yapı, söz dizimi, konuşma, doğal veya yapay olma ile ölü ve canlı olma özelliklerine göre sınıflandırma yoluna gitmişlerdir.

A) Köken Bakımından Diller

Dilleri menşelerine (köken) göre sınıflandırma yoluna giden dilciler, bu konuda kök ve dil bilgisi biçimlerinin bir bütün olduğunu kabul etmektedirler. Bu görüşü ileri süren dilciler, dilleri köken bakımından sınıflandırırken dillerin söz dizimiyle ses özelliklerini dikkate almışlardır. Yeryüzündeki diller arasında hem sözcük hem de dil bilgisi yönüyle çeşitli benzerlikler vardır. Köken yönüyle ortak olup benzer özellikler taşıyan ve birbiriyle
akraba olan bu dillere “dil ailesi” adı verilir.

1. Hint-Avrupa Dilleri

Dil ailelerinin en büyüğü olup çok geniş bir coğrafyada konuşulur. Bu dil ailesi, biri Asya’da diğeri Avrupa’da olmak üzere iki ana kola ayrılır. Avrupa kolunun içinde Slav dilleri, Germen dilleri, Roman dilleri olmak üzere üç büyük kol yer alır. “Rusça, Sırpça, Lehçe, Bulgarca” Slav dilleri koluna, “İskandinav dilleri, Almanca, İngilizce, Felemenkçe” Germen dilleri koluna, “İspanyolca, Fransızca, İtalyanca, Portekizce, Rumence” Roman dilleri koluna girer. Bunun yanında “Arnavutça, Yunanca, Litvanca, Keltçe” gibi diller Hint-Avrupa dil ailesi içinde yer alır. Hintçe de Hint-Avrupa dil ailesinin Asya kolunda yer alır. Bu dil ailesinin Asya kolundaysa Hint-İran dilleri yer alır. Bunlar arasında Sanskritçe, günümüzdeki başlıca Hint aileleriyle eski, orta, yeni Farsça; tarihi Avestçe ile Ermenice bu kol içinde bulunur.

2. Ural-Altay Dilleri

Ural-Altay dil ailesindeki diller arasında, diğer dil ailelerinde olduğu kadar sağlam bir yakınlık yoktur. Bu aile içinde yakınlık, kaynaktan çok, yapı yönüyledir. Ural-Altay dilleri eklemeli diller grubunda yer alır. Bu diller arasında farklı olmakla birlikte birbirine benzeyen bir ünlü uyumu sistemi bulunmaktadır. Hint-Avrupa dillerinin etkisinde kalanlar dışındaki dillerde kelime sırası hemen hemen aynıdır. Bu dil ailesi içinde bulunan Moğolca, Türkçeye en yakın dil olarak kabul edilmektedir. İki kola ayrılan bu dil ailesinin Altay kolunda “Türkçe, Moğolca, Macarca” yer alır. Ural kolu ise, “Fin-Ugor” ve “Samoyed” olmak üzere iki kola ayrılır. Fin-Ugor kolunda “Macarca, Fince, Ugorca”; Samoyed kolunda Samoyedce’nin çeşitli kolları yer alır.

3. Sami Dilleri

Sami dilleri arasında Sami ırkının konuştuğu “Arapça, İbranice” yer alır. “Akadca” ise bu dil ailesinin tarihî dilleri arasındadır.

4. Çin-Tibet Dil Ailesi

Bu dil ailesi, Çin ve Tibet-Burma dil grupları içinde bulunan 300 kadar Doğu Asya dilinden meydana gelir. “Çince, Tibetçe, Birmanca, Dzongka” bu dil grubu içinde yer alır.

5. Bantu Dilleri

Afrika’da ve özellikle de Orta ve Güney Afrika’da yerliler arasında konuşulan diller Bantu dil ailesi içinde yer alır.

B) Yapı Bakımından Diller

Diller yapılarına göre sınıflandırılırken temel ölçüt “kök” olarak kabul edilmiş, “kelime” ise dil örgüsünü meydana getiren unsur olarak görülmüştür. Gramer (dil bilgisi) ise bu konuda kelimelere biçim veren bir unsur olarak kabul edilmiş ve diller yapılarına göre üç gruba ayrılmıştır.

1. Çekimli Diller

Çekimli dillerde tek ve çok heceli kökler ile çeşitli ekler vardır. Bu dillerde yeni kelimeler oluşturulurken çoğu zaman köklerde içten değişmeler olur. Kelime oluşturulması sırasında az sayıda ek kullanılırken dil bilgisi kavramları kökün içten kırılma yoluyla aldığı farklı biçimlerle karşılanır. Çekimli dillerin bazılarında yeni bir sözcük oluşturulurken çoğu zaman kök tanınmaz hâle gelir, yeni oluşturulan kelimede kökü hatırlatacak hiçbir belirti ve ses kalmaz. Örneğin Hint-Avrupa dilleri bu özellikte dillerdir. Kimi dillerde ise kelimenin köküyle yeni oluşturulan kelime arasında belirgin bir bağ vardır. Hami-Sami dil ailesi içinde yer alan “Habeşçe, Arapça, İbranice” bu özellikte dillerdendir.

2. Eklemeli Diller

Eklemeli dillerde temel unsur kelime kökleri ve eklerdir. Bu dillerde çok heceli kelime kökleriyle ekler vardır. Kelimelerden yeni kelimeler türetilirken ya da kelimelerin geçici biçimleri oluşturulurken köklere ekler getirilir fakat bu sırada kelimenin kökünde herhangi bir değişiklik olmaz. Bu nedenle de kökler ve ekler çok açık şekilde birbirinden ayırt edilebilir. Eklerle hem yeni kelimeler türetilir hem de kelimelere yeni anlamlar yüklenir.
“Eklemeli diller, “ön ekli diller” ve “sondan eklemeli” diller olmak üzere iki gruba ayrılır. Türkçe de eklemeli diller arasında yer alır. Türkçe, Ural-Altay dil ailesi içinde yer alan “Moğolca, Korece, Japonca, Tunguzca, Mançuca, Moğolca, Macarca, Estonca, Fince” gibi dillerle aynı özellikleri taşır. Bu dillerde ek bazen kelimenin başına, bazen sonuna getirilebilir. Örnek olarak “sucu” kelimesi türetilirken su satan kişiyi karşılamak için “su” isim köküne “-cu” yapım eki getirilerek yeni bir kelime türetilmiştir.

3. Tek Heceli Diller

Tek heceli dillerde her kelime tek bir heceden oluşur. Bu dillerde kelimelerin çekimli hâlleri yoktur. Her kelime, birden çok anlamı karşılar. Cümleler, çekimsiz tek heceli kelimeler dizisinden ibarettir. Kelimeler arasındaki anlam farklılıkları vurgu ile belirtilir. Kelimelerin diğer dillerde çekim veya ekle ifade edilen biçimleri ya hiç ifade edilmez ya da bunlar ayrı ayrı kelimelerle belirtilir. Tek heceli ve biçim bakımından birbirine benzeyen kelimeleri birbirinden ayırt etmek için zengin bir vurgu sistemi kullanılır. Birleşik kelimeleri oluşturan kelimeler dahi birbirinden ayrı yazılır. Kelime çeşitleri özel ve belirli seslerle ayırt edilemediğinden, bir kelime farklı görevlerde kullanılabilir. Çin-Tibet dil ailesi içinde bulunan “Çince, Siyamca, Vietnamca, Tibetçe” bu özellikte dillerdir.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.