Dilin Kullanımından Doğan Farklılıklar

Çok köklü bir dilimiz olduğu için Türkçe’miz bugünlere gelene dek birçok alt dala ayrılmış ve bu alt dallar dil biliminde “lehçe”, “şive” ve “ağız” olarak adlandırılmıştır.
Lehçe: Dilin metinlerle takip edilemeyen dönemlerinde kendinden ayrılan koludur. Yani Orhun Abideleri yazılmadan önce Türkçeden ayrılan kollar Türkçenin lehçeleridir.

Lehçe ayrıldığı dilden büyük farklılıklar gösterir. Lehçelerde ses, şekil ve kelime ayrılıkları çok büyüktür. Lehçelerin oluşmasında coğrafi ve kültürel etmenler büyük rol oynar.

Türkiye Türkçesinde “ Yeni yılınız kutlu olsun.” İfadesi Çuvaşçada “ Sene sul yaçepe salamlatap.” demektir.

Türkçenin en önemli iki lehçesi şunlardır:

Çuvaşça
Yakutça

 

Şive: Dilin metinlerle takip edilebilen dönemlerinde kendinden ayrılan koludur.

Dil ile onun şiveleri arasında ses ve şekil ayrılıkları vardır. Ancak lehçeler kadar bir ayrılık yoktur. Yani şivelerde ses ve şekil farklılıkları varken söz varlığında pek bir farklılık yoktur, yani kelime ayrılıkları yoktur.

Türkçenin en önemli şiveleri:

Türkçence( Türkmen Türkçesi)
Kazakça ( Kazak Türkçesi)
Azerice (Azeri Türkçesi)
Özbekçe (Özbek Türkçesi)
Tatarca (Tatar Türkçesi)

 

Ağız: Dilin yöreden yöreye, şehirden şehre değişebilen ve sözcüklerin standart dildeki söylenişlerinden farklı söylenişleriyle sınırlı kalan değişiklikler gösteren kollarına denir.

Bir ülke içinde aynı dilin farklı konuşma şekillerine ağız denir.

Ağız, yörelere göre söyleyiş farklılıklarıdır. Bu farklılıklar yalnızca söyleyişte görülür, yazılış aynıdır. Zaten söz konusu olan, biçimsel bir başkalık değil, bir ses değişimidir.

Söz gelimi, tokat ağzında “kadar” için “gadder”, “zira” için “zere”, “tekme” için “dekmük” sözcükleri kullanılır. Türkiye Türkçesinin konuşulduğu Anadolu’da “Karadeniz Ağzı, Konya ağzı, Sivas ağzı, Denizli ağzı” gibi ağızlar vardır.

 

Argo: Bir sosyal sınıfın, bir meslek grubunun ya da bir topluluğun üyelerinin kullandığı, genel dilin sözcüklerine yeni anlamlar yükleyerek ya da yeni sözcükler, deyimler katarak oluşturulan özel dile argo denir.

Argoda kelimelerin anlamı örtülüdür. Argo uydurmadır. Ana dildeki kelimeyi bozma, yabancı kelimelerle yerli kelimeleri birleştirme yaygındır.

Yaşlı insana moruk, sevgiliye manita, tuvalete yüz numara denmesi argodur.

 

Jargon: Aynı meslek veya topluluktaki insanların ortak dilden ayrı olarak kullandıkları özel dil veya

söz dağarcığıdır.

Örnek: “Hasta dün gece eks oldu.” cümlesindeki “eks olmak” ifadesi bir tıp jargonudur.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.