Cumhuriyet Edebiyatı Genel Özellikleri

1923-1940

Cumhuriyetin ilanından sonra edebiyatımız, çağdaş anlayışlar doğrultusunda gelişmesini başarıyla sürdürmüştür. Cumhuriyetin ilk yıllarında “Beş Hececiler” olarak adlandırılan şairler topluluğu, en parlak dönemlerini yaşamaktaydı. Yine bu yıllarda Kurtuluş Savaşı’nın etkisiyle edebiyatta genel olarak Anadolu’ya bir yönelim başlar. Yine bu dönemde eserlerinde Anadolu’yu dile getiren “memleketçi edebiyat” ortaya çıkmıştır.

 Eserlerde yalın, anlaşılır bir dil kullanılmıştır.

 Yazar ve şairlerin pek çoğu Anadolu’ya yönelmiş, halkın günlük yaşayışını, toplumsal sorunlarını, Anadolu’nun doğal güzelliklerini, halk bilimini eserlerinde işlemişlerdir.

 Şairlerin çoğu, şiirlerini hece ölçüsüyle yazmışlardır.

 Şiirde halk şiirinin biçim ve içerik özelliklerinden yararlanılmıştır.

 Roman ve öykülerde toplumu ilgilendiren konulara ağırlık verilmiş, Anadolu halkının sorunları, cumhuriyetle birlikte gelen değişiklikler çeşitli yönleriyle işlenmiştir. Ayrıca, Batılılaşma, köy ve kasaba hayatı, Türk tarihiyle ve insan psikolojisiyle ilgili konular ele alınmıştır.

 Şiir, roman, hikâye ve tiyatro gibi türlerde önemli gelişmeler olmuştur.

 Bu dönem, ülkemizde tüm kurumlarda köklü değişikliklerin olduğu, ulusalcı, uygarlıkçı bir dönemdir.

 Gerçekçi ve gözlemci anlatım dikkati çeker. Duygusal yapaylıktan uzak, süs ve özentiden uzaklaşılır. Gerçekler çıplak bir dille çarpıtılmadan anlatmıştır.

 Tiyatro alanında önemli gelişmeler olmuştur.

 Dönemin ilk belirgin örneklerini Yakup Kadri Karaosmanoğlu vermiştir: Yaban (toplumdaki aksaklıkları işleyen eleştirel tavır), Kiralık Konak(üç ayrı kuşak arasındaki çatışma), Hüküm Gecesi, Bir Sürgün, Nur Baba

 Açlık ve savaşlardan sonra toplum Reşat Nuri’nin duygusal aşk romanı Çalıkuşu ile sarsıldı. Kendisine yeni hedefler belirledi.

Peyami Safa psikolojik çözümleme yolu ile Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Bir Tereddüdün Romanı, Matmazel Noralya’nın Koltuğu adlı eserleriyle karşımıza çıkar. Fatih Harbiye romanında ise Doğu-Batı çelişkisi anlatılır.

Mithat Cemal Kuntay Üç İstanbul” ile tarihsel roman örneğini vermiştir.

 Gerçekçilik, 1930’da Sebahattin Ali ile Türkiye’ ye yerleşti. (Kuyucaklı Yusuf)

Sebahattin Ali aile, kişi, olay, tarih, çevre, sorun, düşünce ve duyguları ekonomik altyapıya ve onun biçimlendirici etkisine bağlayarak öyküyü ve romanı olgunlaştırmıştır.

 Tanzimat’tan sonra ortaya çıkan alafrangalığa özenen gençlik ile eski nesil çatışmaları eserlerde konu olarak işlendi. Eski değerlerle- Batılı anlayış çatıştı.

 Halk kültürüne önem verildi. Folklor çalışmalarına hız verildi.

Memleketçi Şiirin Öncüleri:

  • Ömer Bedreddin Uşaklı
  • Ahmet Kutsi Tecer
  • Faruk Nafiz Çamlıbel
  • Ali Mümtaz Arolat
  • Kemalettin Kamu

Vatanın Kutsallığı- Kahramanlık Temalarını İşleyen şairler

  • Necmettin Halil Onan
  • Halit Fahri Ozansoy
  • Behçet Kemal Çağlar
  • Orhan Şaik Gökyay

 

1940 SONRASI

 

 1929 ekonomik bunalımı birçok ülkede ekonomik bunalıma neden oldu. 1940’lı yıllara gelinene kadar dünya ülkeleri çok güç günler yaşadı. Bu arada 2. Dünya Savaşı başladı. Sanatçılar savaş karşıtı yapıtlar verdiler. Bu zorlu günler, yoksul Türkiye’yi de vurdu. Sanatçılar yoksulluğu, ezilmişliği, barışı, birdenbire zenginleşenleri, yoksul ile zengin arasında yükselen ekonomik ve sosyal uçurumu anlattılar yapıtlarında. Köy ve köylü, Adana’daki pamuk tarlaları, gündelikçi işçiler, varoşlarda oluşan yoksulluk, fabrikalar, fabrika işçileri, memurlar, devlet yönetiminde görülen aksaklıklar gibi konular son dönem edebiyatçılarının en çok işledikleri konular oldu.

 Pek çok şair ölçü ve uyak kurallarına uymamış, serbest nazım biçimiyle şiirler yazmıştır. Klasik Türk Edebiyatı ve Türk Halk Edebiyatı nazım biçimleriyle şiir yazanlar da olmuştur.

 Son dönem şiirimizde en çok, memleket sevgisi, mitoloji, Atatürk sevgisi, çocukluk yıllarına özlem, modern hayatın getirdiği sıkıntılar, ideolojik yaklaşımlar, mistik duygular gibi konu ve temalar işlenmiştir.

 Son dönem roman ve öyküsünde genellikle toplumu ilgilendiren konular ele alınmıştır. Köy hayatı, iş ve işçi sorunları, köyden kente göç, gecekondu hayatı, kuşaklar arası çatışmalar, çeşitli düşünce akımları, Türk tarihi, Türk toplulukları ve devletlerinde yaşayan insanlar, yurt dışında çalışan insanların hayatı, ekonomik sıkıntılar, yalnızlık sıkça işlenen konulardır.

 Bu dönem öykü ve romanları dil ve üslup bakımından genellikle yalındır.

 Konular daha çok gerçekçi bir biçimde ele alınmıştır. Konularını soyut ve postmodern biçimde anlatan yazarlar da vardır.

 Son dönem Türk edebiyatı tiyatro açısından da önemli gelişmeler göstermiştir.

 1941 yılında tercüme bürosu kuruldu. Bu sayede çok sayıda Doğu ve Batı klasiği dilimize çevrildi. Böylece dünya edebiyatı daha yakından takip edilebildi. Bu durum da etkileşimleri güçlendirdi.

 Deneme ve eleştiri türü gelişti. Nurullah Ataç, Suut Kemal Yetkin, Ahmet Hamdi Tanpınar, Mehmet Kaplan, Cemil Meriç dönemin önemli isimleridir.

 

Bir yorum ekle

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.