Anonim Halk Şiiri

Genel Özellikleri

1. Sözlü bir edebiyattır. Bu nedenle ürünler söylendikleri yörenin ve dönemin dil özelliklerini taşır.
2. Ürünlerin dili halk dilidir.
3. Manzum ürünlerin nazım birimi dörtlük, ölçüsü hece ölçüsüdür.
4. Şiirlerde genellikle yarım kafiye kullanılır.
5. Destan, masal, halk hikâyesi gibi bazı ürünlerde olağanüstülüklere rastlanır.
6. Anonim halk edebiyatı ürünleri halkın keskin zekasını, mizah anlayışını yansıtır.
7. Anonim halk edebiyatında işlenen konular aşk, doğa, ölüm, özlem, yiğitlik, toplum yaşamı gibi konulardır.
8. Anonim halk edebiyatı ürünleri başta mani ve türkü olmak üzere ninni, bilmece, atasözü, fıkra, destan, masal, halk hikâyeleridir.

MANİ

Mani halk şiirinin en küçük nazım şeklidir. Yedi heceli dört dizeden oluşur. Kafiye şeması a a x a şeklindedir.Manilerin ilk iki
dizesi doldurmadır, asıl söylenmek istenene hazırlık niteliği taşır. Asıl söylenmek istenen üçüncü ve dördüncü dizelerde ifade edilir.
Manilerin konusu başta aşk olmak üzere her konuda mani söylenebilir. Dize sayısı dörtten fazla olan maniler de vardır.
Manilerin, düz mani, kesik (cinaslı) mani, artık (yedekli) mani, deyiş (karşılıklı mani, karşı-beri) gibi çeşitleri vardır.

a.Düz (Tam) Mani:Dört dizeden oluşan ve her dizesinde hece sayısı eşit olan manilerdir
Bağa girdim üzüm yok
El yarinde gözüm yok
Ben yarimi küstürdüm
Barışmaya yüzüm yok

b.Kesik (Cinaslı Mani):İlk dizesi yedi heceden az olan manilere kesik (cinaslı) mani denir. Kesik maniler genellikle cinaslı
manilerdir. Bu manilere Azeriler bayati, Kerkük Türkleri hoyrat adını vermiştir. Birinci dizesi yedi heceli olanlara doldurmalı kesik
mani veya ayaklı mani denir
Yâr sana
Çağlar sular yâr sana
Madem Ferhat’ım dersin
Şu dağlın yarsana

c.Artık (Yedekli) Mani: Düz maninin sonuna aynı kafiye düzeni içinde birkaç dize daha eklenirse bu tür manilere artık (yedekli)
mani denir.
Ağlarım çağlar gibi
Derdim var dağlar gibi
Ciğerden yaralıyım
Gülerim sağlar gibi
Her gelen bir gül ister
Sahipsiz bağlar gibi

d.Deyiş (Karşılıklı Mani, Karşı-Beri): İki kişinin karşılıklı söyledikleri manilerdir.Sorulu cevaplı olabileceği gibi belirli bir konu üzerinde de söylenebilir. Belirli bir konu üzerinde söylenenlerde konu ile ilgili sözcük ya da söz öbeği her manide tekrarlanır.
Erkek:                                                                           Kız:
“Karşıya kaban derler                                               Karşı kabansız olmaz
Ökçeye taban derler                                                 Ökçe tabansız olmaz
Kız hatırın kalmasın                                                  Niye Hatırım kalsın
Nişanlın çoban derler                                               Sürü çobansız olmaz

TÜRKÜ

Türlü ezgilerle söylenen Anonim Halk Şiiri nazım şeklidir. Yapı bakımından iki bölümden oluşur. Birinci bölüm, türkünün asıl sözlerinin bulunduğu kısımdır. Buraya bent adı verilir. Her bendin sonunda tekrarlanan nakarat bölümüne de bağlama veya kavuştak adı verilir.

Türkülerde genellikle yedili, sekizli, ön birli hece ölçüsü kullanılır. Konuları aşk, kahramanlık, doğa, ölüm ve gurbettir.
Türküler ezgilerine, konularına ve yapılarına göre sınıflandırılabilir.

A. EZGİLERİNE GÖRE TÜRKÜLER: Usullüler ve usulsüzler olmak üzere ikiye ayrılır. Usulsüzler divan, bozlak, koşma, hoyrat, kayabaşı ve çukurovadır. Bunların hepsi uzun havadır.
Usullü türküler genellikle oyun havalarıdır. Bunlara Konya’da oturak, Urfa’da kırık adı verilir.

B. KONULARINA GÖRE TÜRKÜLER: Ninniler, çocuk türküleri, doğa türküleri, aşk türküleri, kahramanlık ve askerlik türküleri, iş türküleri, tören türküleri, karşılıklı türküler, ölüm türküleri (ağıtlar), oyun türküleri…

C.YAPILARINA GÖRE TÜRKÜLER: Türküler bentlerinin ve kavuştaklarının kümelenişi açısından değişik yapılarda görünürler.Bunlar içinde en yaygın olanlar sınıflamaya alınmıştır.
1.Bentleri mani dörtlükleriyle kurulan türküler
a.Mani dörtlükleriyle kurulan kavuştaksız türküler
b.Kavuştakları mani biçiminde olan türküler
c.Kavuştakları bir dize olan türküler
ç. Kavuştakları iki dize olan türküler
d. Kavuştakları üç dize olan türküler
e. Kavuştakları dört dize olan türküler

2.Bentleri dörtlüklerle kurulan türküler
a.Dörtlüklerle kurulan kavuştaksız türküler
b.Bentlerinin dördüncü dizesi kavuştak olan türküler

3.Bentleri üçlüklerle kurulan türküler
a.Üçlüklerle kurulan kavuştaksız türküler
b.Kavuştakları bir dize olan türküler
c. Kavuştakları iki dize olan türküler
ç. Kavuştakları üç dize olan türküler
d. Kavuştakları dört dize olan türküler

4.Bentleri beyitlerle kurulan türküler
a.Beyitlerle kurulan kavuştaksız türküler
b.Kavuştakları bir dize olan türküler
c. Kavuştakları iki dize olan türküler
ç. Kavuştakları dört dize olan türküler

Yorum yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.