Anadolu Mitolojisinde Yedi

ashab

Sayıların kutsallığı Anadolu’nun evren anlayışı,yaşama koşulları ile sıkı sıkıya bağlantılıdır. Ancak bu bağlantıya dayanılarak bütün kutsal sayıların Anadolu kaynaklı olduğu da söylenemez bugün Anadolu halkının dilinde yedi sayısıyla ilgili sayısız inanç vardır. Halk yedi sayısına dayanarak, birçok deyimler yaratmış, bilmeceler üretmiş, inançlar türetmiştir. Bu inançların bazıları Anadolu’da doğmuş, bazıları ise Anadolu’ya dışarıdan gelmiştir. Mısır, Sümer, İran,Akad, Hitit,Hint, Yunan, Roma uluslarının düşüncelerinde yedinin ayrı bir önemi vardır.
Yedi sayısı İslami inanışlarda yaygın olarak karşımıza çıkar. Allah göğü yedi katlı yaratmıştır. (Bakara suresi Hac’da Kabe yedi kez tavaf edilir.Tasavvufta bedenin ruhsal güçlerinin toplandığı yedi noktasından bahsedilir. Kehf suresinde ise Yedi uyurlar ya da Ashab-ı Kehf kıssası anlatılmaktadır.Yedi sayısı cehennem inancında da karşımıza çıkar. Kuran’da el-Hicr suresinin 44. Ayetinde cehennemin yedi kapısı olduğundan bahsedilir.

YEDİ KAPI
Yeniçerilerde yedi kapı vardır: Adet Kapısı, Et Kapısı, Ağa Bölüğü Kapısı, Solaklar Kapısı, Meydan Kapısı, Çayır Kapısı, Karaköy Kapısı… Bu yedi kapının ayrı ayrı görevleri vardır.İslam inançlarına göre kıyamet günü Medine’nin yedi ayrı kapısı olacaktır. İstanbulda, Topkapı Sarayı’nın da yedi büyük kapısı vardır. Şaman inançlarinda yağız yer denen kara topragın yedi kapısı vardır. Bu yedi kapı bir ilahide söylenir. Adları açıklamaz yalnız yedi kapı olarak geçer.

YEDİ ZENBİL

İsa peygamberin takdisi ile çoğalan ekmek ile balık kırıntılarının bulunduğu yedi zenbil. Bir inanca göre bunlar İstanbul’da Çemberlitaş denen anıtın altında gömülüymüş.

YEDİ MİNARE

Kabe’de Mescid-i Harem denen camiinin yedi minaresi vardır. Bu tapınak bütün müslümanlarca kutsal sayılır.

YEDİYE GİTMEK

Yeni evlenen bir kızın kocasının evinde yedi gün durduktan sonra, anasını babasını görmek için baba evine dönmesi. Bu dönüş bir görüşme niteliğindedir.Yeni evliler kız evinde bir gece kaldıktan sonra evlerine dönerler.

YEDİ HARİKA

İlk çağda kimi Anadoluda kimi komşu ülkelerde bulunan yedi büyük yapıt. Karya strapı Mavsolos’un mezarı, Efes’teki Artemis Tapınağı, Rodosdaki bronz Apollon yontusu, Phidas’ın altın fildişi Zeus yontusu, İskenderiye Feneri, Gize Piramidi, Babil’in asma bahçeleri

YEDİ SELAM (HEFT SELAM)

Mevlevilerde yedi selam vardır. Bu yedi selam sıra ile Tanrıya, Nuh, İbrahim, Musa, Harun, İlyas gibi yalvaçlara, gün doğumuna verilir. Aynı zamanda Kur’an ayetleri olan bu selam şöyledir.

Selâmün aleyküm bima sabartum feni’me ukbeddar
Selâmün kavlen min rabbir rahim.
Selâmün alâ Nuhin fil alemin
Selâmün alâ İbrahim
Selâmün alâ Musa ve Harun
Selâmün alâ İlyasin
Selâmün hiye hatta matla’il fecr

YEDİ KULE

Kanuni Sultan Süleyman’ın veziri Makbul İbrahim Paşa Mısır kalesine yedi kule yaptırmıştır. İstanbul’da yedi kulesi olan büyük sur hapishane olarak kullanılırdı.

YEDİŞERLEME

Denizde çok dalgalı, fırtınalı havaya denizcilerin verdikleri addır.

YEDİ KIZ

Şecere-i Terakime adlı yapıtında Ebulgazi Bahadır Han, Oğuz iline yedi kızın beylik kılındığını söyler. Bunların adları şöyledir: Boyu Uzun Burla, Barçın Salur, Şabatı, Künin Körkli,Künin Körkli, Kerce Buladı, Kugadlı

YEDİ KEZ KUŞAK SARMA

Fütüvvet kuruluşlarında, peştamal kuşanacak olan kimse şeyhin katına çıkarılır, yapılan özel bir törenle şeyh peştamalı talibin beline yedi kez dolar çözer, yedincisinde bağlardı. Bu törende bulunanlar kuşak bağlanırken tekbir getirirlerdi.

YEDİ YILLIK VEREM

İnsanın çok acı çektiğini, çok üzüldüğünü bildirmek için söylenir.Daha çok aşk, gönül işleriyle ilgili konular için kullanılır.

Bu dediğim türküler
Ceremedir cereme
Kodun beni e yavru
Yedi yıllık vereme

YEDİ DELİKLİ TOKMAK

Halk bilmeceleri arasında insan başını anlatan “yedi delikli tokmak” da vardır. İki göz, iki birin, iki kulak deliği ile bir ağız deliği yedi eder.

Yedi delikli tokmak
Bunu bilmeyen ahmak
Ya bunu bileceksin
Ya bu gece öleceksin

YEDİ DAĞIN ÇİÇEĞİ

Halk arasında güzeli anlatmak için bu deyim kullanılır. Birçok halk türküsünde de bu deyim yer almıştır.

Nereye gideyisun
Yedi dağın çiçeği
Olmadı göremedum
O yere gireceği

YEDİ ULULAR

Bektaşi inançlarına göre ermiş sayılan yedi büyük ozan: Nesimi, Hatayi,Kul Himmet, Pir Sultan Abdal, Virani,Yemini, Fuzuli bu yedi ozan bektaşiler arasında büyük saygı sevgi görür.

YEDİ KEZ YIKAMAK

Zahiri mezhebine göre köpeğin su içtiği kabın temizlenmesi için toprakla yedi kez ovulması gerekmektedir.

YEDİ GÜN TÖRENİ

Bir söylentiye göre dervişler yılda bir kez Seyid Battal‘ın mezarında toplanır yedi gün süren tören düzenlerler.

YEDİ İMAM

İsmailiye mezhebinde yedi imam vardır. Hz. Ali’den başlayan bu inanç sonradan gelişmiş, bu mezhebin ana ilkesi durumuna gelmiştir.

YEDİ MADDİ GUFRAN

  • İhtiyacı olanlara yiyecek, içecek vermek,
  • Çıplaklara giyecek vermek,
  • Hastalara bakmak,
  • Tutsakları satın almak,
  • Mahpusları görmeye gitmek,
  • Yoksullarla yolcuları barındırmak,
  • Ölüleri gömmek.

YEDİ MANEVİ GUFRAN

  • Cahilleri okutmak,
  • Günahkârları doğru yola getirmek,
  • Kederlileri avutmak,
  • İhtiyacı olana öğüt vermek,
  • Düşmanları affetmek,
  • Başkalarının hatalarına katlanmak,
  • Ölüler ve yaşayanlar için dua etmek.

YEDİLER, ÜÇLER, KIRKLAR

Gerek İslâm tasavvufunda, gerekse halk inançlarında üçler, yediler, kırklar kutsal sayılan birer topluluktur. Bunların ermişliğine, tanrı katında yüce birer yerleri olduğuna inanılır. Kaynak bakımından bu üç topluluk (üçler, yediler kırklar) ilkçağ Anadolu inançlarının bir kalıntısıdır. Üç sayısının kutsallığı Hititlerde de vardı, yedi ilkçağda kutsallık bakımından en yaygın olan sayıdır. Kırklar, İslâm inançlarında da vardır. Hz. Muhammed sallallâhü aleyhi ve sellemin miraçtan dönerken Ali ile karşılaşması, başlarının Ali’nin bulunduğu bir toplantıda kırk kişinin olması, biz kırk kişiyiz birbirimizi biliriz sözü bu dönemden kalmadır. Anadolu inançlarında yedi sayısı, onun yansıttığı anlayış üçle, kırkla yan yana gider.

YEDİ ÖĞÜT

Dürzilerde, yedi türlü öğüt vardır, yedisi de din gereği kutsal sayılır. Bütün Dürzilerin bunlara göre davranması gerekir.

  • Tevhidü’l hakim (hakimi, yöneticiyi Tanrı bilmek),
  • Sıdku’l lisan (doğru söz, söze bağlılık),
  • Hıfzü’l ihvan (din kardeşlerini koruma),
  • Terki ibadetü’l Adem ve’l bühtan (Âdeme, yalana tapmayı bırakmak),
  • El rıza bi hükmü hâkim ve fıilihi (yöneticinin buyruğuna, eylemlerine boyun eğmek, bağlı kalmak),
  • Teberri min elebalis min et tagut (şeytanlardan, azgınlıklardan uzak kalmak),
  • Teslimü’n nefs (boyun eğme)

Bu yedi öğüt Dürzi dininin temel inançlarıdır. Onlara aykırı davranmak, uymamak bir suçtur.

YEDİ YERDEN YAMALI

Bir giysinin eskiliğini, yıpranmışlığını göstermek için söylenen bir halk deyimidir.

Alacalı şalvarı
Yedi yerden yamalı
Güzel sevdası olan
İstemez dünya malı

Kaynak:
İsmet Zeki Eyüboğlu – Anadolu İnançları
Yaşar Çoruhlu – Türk Mitolojisinin Ana Hatları

Yorum yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.