Ahmet Mithat Efendi

1844’te İstanbul’da doğan Ahmet Mithat, değişik yerlerde bulunmuş, özel eğitim almış, sonra 1871’de İstanbul’a dönmüş ve evinde açtığı küçük bir matbaada eserlerini basmaya başlamıştır. Durmak bilmez bir yazı makinesi gibi sürekli eser veren yazar, ömrünün son yıllarında İstanbul Üniversitesi’nde ders vermiştir. 30 Aralık 1913’te ölmüştür.

Edebiyatı halkı bilgilendirmek, öğüt vermek ve bilinçlendirmek için bir araç olarak gören Ahmet Mithat, bir sohbet havası içinde hikâyeler ve romanlar yazmıştır.

Ahmet Mithat, yazı yaşamına fıkralar yazmakla başlamıştır. Daha sonra Letaif-i Rivâyât genel adı altında bir dizi hikâye yayımlamaya başlamıştır.

Yazar, Hasan Mellâh adlı büyük macera romanı ile romana geçmiştir. Ahmet Mithat, hikâye ve romanlarında batıl inanışları ve zararlı âdetleri eleştirmiş, kitaplarıyla Batı kültürüyle ilgili bilgilerini aktarmak istemiştir. Bu yüzden modern hikâye ve romanın tekniğine bağlı kalmaya gerek duymamıştır.

Ahmet Mithat, romanlarında acı ve sevinç unsurlarını yan yana işlemiş, olayları entrikalar üzerine kurgulamış ve bunda çok başarılı olmuştur.

Ahmet Mithat, romanda Fransız yazarı Alexandre Dumas Pere’i örnek almıştır.

Ahmet Mithat’ta romantizmin etkileri daha belirgindir. Fakat gözlemleri, onu yer yer realist bir atmosfere de sokmuştur. Bu realizm, mekân ve olay betimlemelerinde daha da açıktır.

Ahmet Mithat, kitaplarında psikolojik analizlere yer verse de pek başarılı olamamıştır.

Tanzimat romanında sosyal konulara ilk defa ve en çok yer veren, Ahmet Mithat’tır. Bu konular arasında, ahlâk ve sosyal adalet önde gelir.

Sanatçı, romanlarında batılılaşmanın hangi yoldan ve ne şekilde olabileceği konusunu da işlemiştir.

Ahmet Mithat’ın romanlarındaki olay akışını kesip okuyucuya sorular sorup onları yine kendisinin cevaplandırması ve okura bilgiler vermesi, Halk edebiyatındaki meddahlıkla ilgilidir.

Yazarın hikâye ve romanlarının sonunda iyilere ödül; kötülere ceza verilmesi, halk hikâyelerinden ve masallardan alınmış bir uygulamadır ki bunda romantizmin etkisi de söz konusudur.

Ahmet Mithat’ın hikâye ve romanlarındaki meddah etkisi, anlatımda ve üslûpta çok daha belirgindir.

Ahmet Mithat, Müşahedat adlı romanı, natüralist romana örnek vermek için yazmıştır. Ahmet Mithat Efendi, romanlarında iyi-kötü, güzel-çirkin, çatışmasını sürekli işlemiştir.

Ahmet Mithat Efendi, tenkid konusunda da döneminin önemli isimleri arasındadır. Servet-i Fünün kuşağını hedef alarak kaleme aldığı meşhur “Dekadanlar” adlı yazısı edebiyatımızın en meşhur edebi tartışmalarından biri olarak kültür tarihimizde yer almıştır.

AHMET MİTHAT’IN İLKLERİ

İlk hikaye kitabı: Ahmet Mithat Efendi / Letaif-i Rivayet
İlk Türk polisiye roman: Esrar-ı Cinayat
İlk Türk Macera Romanı: Hasan Mellah

AHMET MİTHAT’IN GAZETELERİ

Tercüman-ı Hakikat: En önemli gazetesidir. Hüseyin Rahmi, Ahmet Rasim, Muallim Naci gazetenin yazarları arasındadır.
Bedir: 13 sayı yayımlanmıştır sadece.
Devir: Bu gazetede daha ilk sayısında kapatılmıştır.

ESERLERİ

  • Hasan Mellâh yâhud Sır İçinde Esrar (1874)
  • Dünyaya İkinci Geliş yâhud İstanbul’da Neler Olmuş (1874)
  • Hüseyin Fellah (1875)
  • Felatun Bey ile Rakım Efendi (1875)
  • Karı-Koca Masalı (1875)
  • Paris’de Bir Türk (1876)
  • Çengi (1877) (oyun)
  • Süleyman Musûlî (1877)
  • Yeryüzünde Bir Melek (1879)
  • Henüz On Yedi Yaşında (1881)
  • Karnaval (1881)
  • Amiral Bing (1881)
  • Vah! (1882)
  • Acâib-i Âlem (1882)
  • Dürdâne Hanım (1882)
  • Esrâr-ı Cinâyât (1884)
  • Cellâd (1884)
  • Volter Yirmi Yaşında (1884)
  • Hayret (1885)
  • Cinli Han (1885)
  • Çingene (1886)
  • Demir Bey yâhud İnkişâf-ı Esrâr (1887)
  • Fennî Bir Roman Yâhud Amerika Doktorları (1888)
  • Haydut Montari (1888)
  • Arnavutlar-Solyotlar (1888)
  • Gürcü Kızı yâhud İntikam (1888)
  • Nedâmet mi? Heyhât (1889)
  • Rikalda yâhut Amerika’da Vahşet Âlemi (1889)
  • Aleksandr Stradella (1889)
  • Şeytankaya Tılsımı (1889)
  • Müşâhedât (1890)
  • Ahmed Metin ve Şîrzât (1891)
  • Bir Acîbe-i Saydiyye (1894)
  • Taaffüf (1895)
  • Gönüllü (1896)
  • Eski Mektûblar (1897)
  • Mesâil-i Muğlaka (1898)
  • Altın Âşıkları (1899)
  • Hikmet-i Peder (1900)
  • Jön Türkler (1910)

Öyküleri

  • Kıssadan Hisse (1870)
  • Letâif-i rivayet
  • Suni’fi Zann(1870)
  • Gençlik (1870)
  • Esâret (1870)
  • Teehhül (1870)
  • Felsefe-i Zenân (1870)
  • Gönül (1870)
  • Mihnetkeşân (1870)
  • Firkat (1870)
  • Yeniçeriler (1871)
  • Ölüm Allâhın Emri (1873)
  • Bir Gerçek Hikâye (1876)
  • Bir Fitnekâr (1876)
  • Nasîb (1877)
  • Çifte İntikam (1887)
  • Para (1887)
  • Kısmetinde Olanın Kaşığında Çıkar (1887)
  • Diplomalı Kız (1890)
  • Dolabdan Temâşâ (1890)
  • İki Hud’akâr (1893)
  • Emânetçi Sıdkı (1893)
  • Cankurtaranlar (1893)
  • Ana-Kız (1893)

Oyunları (Tiyatro – Piyes)

  • Eyvah (oyun, 1871)
  • Açık Baş (oyun, 1874)
  • Ahz-ı Sar yahut Avrupa’nın Eski Medeniyeti (1874)
  • Zuhur-ı Osmaniyan (1877)
  • Çengi (1877)
  • Çerkeş Özdenler (1884)
  • Fürs-i Kadim’de Bir Facia yahut Siyavuş (oyun, 1884)

Dil Kitapları

  • Durub-ı Emsal-i Osmaniye Hekimiyatının Ahvalini Tasvif (1871)

Tarih

  • Kainat (15 kitap, 1871-1881)
  • Üss-i İnkilab (2 cilt, tarih 1877-1878)
  • Tarih-i Umumi (2 cilt, 1878-1879)
  • Mufassal Tarih-i Kurun-ı Cedide (3 cilt, 1886-1888)
  • Tedris-i Tarih-i Edyan (1913)
  • Tedris-i Tarih-i Umumi (1913)

Makale – Mektup

  • Menfâ (1877)
  • Zübdet-ül Hakayık (anı-belge, 1878)
  • Ekonomi-Politik (1879)
  • Müntehabat-ı Tercüman-ı Hakikat (3 cilt, 1883)
  • Arnavudlar ve Solyotlar (1888)
  • Müntehebat-ı Ahmed Mithad (3 cilt, 1889)
  • Halla-ü Ukad (mektuplar, 1890)

 

Bir yorum ekle

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.