İznik Çinisi
Yazan: edebiyat 02 Haziran 2009
Kategori: Bilgi Yelpazesi
Ä°znik Osmanlı devrinde, büyük çini merkezlerinden biridir. Osmanlı devrinden zamanımıza kadar gelen en eski çinileri 1391 tarihinde inÅŸaatı tamamlanan Ä°znik YeÅŸil Cami minaresinde görmek mümkündür. Bu çinilerin renk ve kalite bakımından Selçuklu çinilerine nazaran daha farklı bir işçiliÄŸi vardır. Ä°znik’te 15.yüzyılın ilk senelerinde baÅŸlayan çinicilik çok kısa bir zamanda büyük bir geliÅŸme gösterdiÄŸinden ÅŸehre çinili Ä°ZNÄ°K adı verilmiÅŸtir. 17.yüzyılda Ä°znik’i gezen Evliya Çelebi, bu ÅŸehrin dokuz mahallesinde halkın çini ve çanak çömlek imal ederek geçimini saÄŸladığını ve Ä°znik’te 340 adet çini fırının bulunduÄŸunu seyahatnameside belirtmiÅŸtir. Ä°znik’te çinicilikle meÅŸgul olan esnaf bir Lonca halinde teÅŸkilatlanmıştı. Bunların baÅŸlarında KaÅŸici başı bulunuyordu. Tarihte çini KaÅŸi adı ile geçer. Bu isim çininin vaktiyle yapıldığı KaÅŸ ÅŸehrine izafeten verilmiÅŸtir. Osmanlı PadiÅŸahları yaptıracakları cami, medrese, köşk ve sarayların tezyinatı için lüzumlu olan çiniyi iznik Valisine bir emir göndererek ısmarlardı. Böyle bir çini sipariÅŸi alındığında KaÅŸici başı ustaları toplar aralarında iÅŸ bölümü yaparak sipariÅŸlerin zamanında yetiÅŸmesini saÄŸlardı.
Osmanlı devrinde mimari eserlerin iç tezyinatında kullanılan çiniler 24×24 cm. ebatında ve 2-3 cm.kalınlığında tabakalar halinde yapılmıştır. Yalnız İznik Yeşil Cami minaresmi süsleyen çiniler, kare, eşkenar ve dikdörtgen şeklinde tuğlalardan ibarettir. Bunlar firüze kahverengi, lacivert ve koyu yeşil renkte olup üzerinde hiçbir figür veya motif bulunmamaktadır. Umumiyetle Selçuk çini tezyinatı Osmanlıların ilk devirlerde bazı küçük değişikliklerle devam etmiştir. İstanbul Çini Köşk Müzesi mihrabında, Selçuklu hendesi ve yıldızlardan müteşekildir. İznik çinilerinde hendesi şekiller yerine zarif kıvrık dallar üzerine serpiştirilen Hatayi ve Rumi tezyinata önem verilmiştir. Bugün birçok mimari eserimizi süsleyen ve bazı Avrupa müzelerinin en mutena köşelerinde muhafaza edilen İznik çini ve seramiğinin yapılma işine 16.yüzyılda büyük önem verilmiştir. Çinicilikteki bu inkişaf 16.asırda artan inşa faaliyetlerine sıkı sıkıya bağlıdır. 16.asrın 1.yarısında imal edilen çinilerde beyaz zemin üzerine çiçek motifleri, rumiler ve palmetler mavi, lacivert ve sarı renkte işlenmiştir. 16.yüzyılın ikinci yarısından itibaren çinilerin renk ve motiflerinde kendini gösteren değişme neticesinde büyük bir zenginlik ve kalite yükselmesi görülür. Beyaz zemin üzerine natüralist çiçek ve yaprak, şakayık, lale, sümbül, kararıfil, gül, erik ve nar çiçeği motifleri itina ile işlenmiştir. Sırlar parlak ve çok temizdir.
Ä°znik’te ilk medrese olma özelliÄŸini taşıyan Süleyman PaÅŸa Medresesinin yeniden dekore edilip bu alanda kullanılmak düşüncesi de Ä°znik çiniciliÄŸinin yeniden doÄŸuÅŸunu müjdelemektedir. ÇiniciliÄŸin ilçemizde eski görkemine kavuÅŸturulması için atılan en büyük adımlardan biri olmuÅŸtur. Yeni çehresiyle bu medrese ilgili kiÅŸilere, deÄŸiÅŸik konularda çalışan yerli ustalara ev sahipliÄŸi yapmaktadır.
Yorumlar
Yorumunuzun yanında istediğiniz resmin görünmesini istiyorsanız gravatar edinin!