Türk Dili ve Edebiyatı İkinci Ünite Cevapları

10. SINIF TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI İKİNCİ ÜNİTE SONU ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARININ CEVAPLARI

Yayınevi: BİRYAY
Sayfa: 112-113-114-115-116

 

1) Aşağıdaki şiiri belirtilen özelliklere göre inceleyiniz.

Yağmur yağıp saçıldı
Türlü çeçek suculdı
Yinçü kapı açıldı
Çından yıpar yugruşur

Günümüz Türkçesiyle:

Yağmur yağdı ve suları her tarafa saçıldı
Türlü türlü çiçekler açtı
Sanki bir inci muhafazası açıldı
Sandal ve misk kokuları birbirine karıştı

Şiirin türünü belirleyiniz.
Koşuk

Şiirin kafiyesini ve kafiye düzenini tespit ediniz.
Kafiye: -ıldı ⇒ redif / -ç ⇒ yarım kafiye
Kadiye düzeni: a-a-a-b

 

2) Aşağıdaki şiiri yapı bakımında inceleyiniz.

Ben yürürem yana yana ışk boyadı beni kana
Ne âkilem ne divane gel gör beni ışk n’eyledi
Geh eserem yeller gibi geh tozarım yollar gibi
Geh akaram seller gibi gel gör beni aşk n’eyledi

Nazım Birimi: Beyit
Nazım Türü: İlahi
Kafiyesi: -şk ⇒ tam kafiye
Kafiye Şeması: a-b-c-b
Redif: n’eyledi
Tema: İlahi aşk

 

3) Aşağıdaki boşlukları doğru şekilde doldurunuz.

Divan ü Lugat’it Türk Türkçenin ilk sözlüğü, dil bilgisi kitabıdır.
Kutadgu Bilig Türk edebiyatında yazılmış ilk mesnevidir.
Divan-ı Hikmet tasavvufi bir eser olup Ahmet Yesevi tarafından yazılmıştır.
Kutadgu Bilig alegorik bir eserdir, dört sembolik kahramanın karşılıklı konuşmalarından oluşur.
Geçiş dönemi eserleri Hakaniye ( Karahanlı) lehçesiyle yazılmıştır.
İslami Dönem’in ilk dil ve edebiyat ürünleri sade, didaktik bir Türkçeyle yazılmıştır.

 

4) Aşağıdaki cümlelerin karşısına yargılar doğru ise “D”, yanlış ise “Y” yazınız.

Hoca Ahmet Yesevi’nin yazdığı şiirlere “hikmet” adı verilmiştir. (D)
İslâmî Dönem’in ilk eseri Kutadgu Bilig’dir. (D)
Divan-ı Hikmet, dinî-tasavvufi halk şiirinin başlangıcı sayılır. (D)
Divanu Lügati’t-Türk’ün sonunda dönemin Türk coğrafyasını gösteren bir harita vardır. (D)
Atabetü’l Hakayık siyasetname özelliği gösterir. (Y)

 

I. İslam hukukudur. Bunun temeli İslam’a ve hadislere dayanır.
II. Kuran ayetlerinin yorumlanmasıdır.
III. Hz. Muhammed’in (SAV) sözleri ve bu sözlerin toplanma ve değerlendirme işidir.
IV. Tanrı’nın niteliğini ve evrenin oluşunu inceleyen bir din felsefesidir. Bu felsefe sistemine “vahdetivücut”
yani tek varlık adı verilir.
5) Yukarıda verilenlerden hangisi aşağıdaki kavramların biriyle ilişkilendirilemez?
A) Kelam
B) Tefsir
C) Tasavvuf
D) Fıkıh
E) Hadis

6) Aşağıdakilerden hangisi maninin özelliklerinden değildir?
A) Genellikle yedili hece ölçüsüyle söylenirler.
B) Nazım birimi beyittir.
C) (aaxa) şeklinde bir kafiye örgüsüne sahiptir.
D) Düz, cinaslı ve yedekli gibi çeşitleri vardır.
E) Hemen her konuda söylenirler.

7) Aşağıdakilerden hangisi anonim halk şiirindeki ninninin özelliklerinden değildir?
A) Söyleyeni belli değildir.
B) Çocukları uyutmak veya sakinleştirmek için söylenirler.
C) Bütün örnekleri mensurdur.
D) Dörtlük olanları çoğunlukla mani nazım şeklindedir.
E) Ezgiyle söylenirler.

8) Eski Türklerde cenaze merasimlerinin genel adı olan ve ağıtların yoğun olarak kullanıldığı
törenlere ne ad verilir?
A) Sığır
B) Şölen
C) Seylan
D) Yuğ
E) Maslahat

Açsam rüzgâra yelkenimi
Dolaşsam ben de deniz deniz
Ve bir sabah vakti, kimsesiz
Bir limanda bulsam kendimi

9) Bu parçada aşağıda verilen sözcük türlerinden hangisi yoktur?
A) Bağlaç
B) Tamlama grubu
C) Sıfat grubu
D) Dönüşlülük zamiri
E) Edat

10) Aşağıdakilerin hangisinde âşık tarzı Türk halk edebiyatı nazım şekilleri bir arada verilmiştir?
A) Semai, ilahi, nutuk, koşma
B) Mani, ninni, nefes, varsağı
C) Koşma, destan, varsağı, semai
D) Destan, varsağı, şathiye, semai
E) Türkü, destan, koşma, deme

11) Aşağıda verilen nazım şekillerinden hangisinin nazım birimi diğerlerinden farklıdır?
A) Gazel
B) Kaside
C) Kıt’a
D) Murabba
E) Mesnevi

12) Aşağıdaki eserlerden hangisi farklı bir döneme aittir?
A) Mecalisü’n Nefais
B) Atabet’ül Hakayık
C) Kutadgu Bilig
D) Divanu Lügati’t-Türk
E) Divan-ı Hikmet

13) Aşağıdakilerden hangisi kasidenin bölümlerinden biri değildir?
A) Tegazzül
B) Mersiye
C) Dua
D) Fahriye
E) Nesib

Dadaloğlu yarın kavga kurulur
Öter tüfek davlumbazlar vurulur
Nice Koçyiğitler yere serilir
Ölen ölür kalan sağlar bizimdir
14) Yukarıda verilen şiirin nazım türü nedir?
A) Güzelleme
B) Koçaklama
C) Taşlama
D) Ağıt
E) Mersiye

15) Gazel ve koşmanın karşılaştırılması ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? (1993-ÖYS)
A) Gazel, divan edebiyatına; koşma, halk edebiyatına özgü nazım biçimidir.
B) Gazelde nazım birimi beyit, koşmada dörtlüktür.
C) Gazel, aruzun istenilen her kalıbıyla yazıldığı hâlde, koşma, genellikle hece ölçüsünün 11’li
kalıbıyla yazılır.
D) Gazel 10-20 beyitten, koşma 7-121 dörtlükten oluşur.
E) Gazellerin konusu sevgilinin güzelliği, aşk ve şarap; koşmaların ise genellikle aşk, sevgi ve
doğa güzellikleridir.

16) Aşağıdaki beyitlerin hangisi bir kasidenin matla (ilk) beytidir? (1994-ÖYS)
A) Bahar erdi yine düştü letafet gülsitân özre
Yine oldu zemînin lütfü galip âsmân özre
B) Gül devri ayş eyyamdır zevk u sefa hen-gâmdır
Âşıkların bayramıdır bu mevsim-i ferhunde dem
C) Cefâ taşın ne gam atsa Hayalî sana alçaklar
Belagat meyvesin hâsıl eden nahl-i hünersin sen
D) Bu devr içinde benim padişah-ı mülk-i sunan
Bana sunuldu kaside bana verildi gazel
E) Arızın yâdıyle nemnâk olsa müjgânım n’ola
Zayi olmaz gül temennâsıyla vermek hâre su

Kalbim yine üzgün seni andım da derinden,
Geçtim yine dün eski hazan bahçelerinden!
Üzgün ve kırılmış gibi en ince yerinden,
Geçtim yine dün eski hazan bahçelerinden!

17) Bu dizeler biçim ve içerik özelliklerine göre aşağıdaki nazım biçimlerinin hangisinden alınmış
olabilir?
A) Şarkı
B) Kaside
C) Terkib-i Bent
D) Kıta
E) Rubai

(I) Son zamanlarda sık sık duyduğumuz isimlerden biridir Molla Kasım. (II) Daha ziyade ortalığın toz dumana döndüğü zamanlarda onu sahnede görürüz. (III) Her kafadan bir ses çıktığı zamanlarda yahut gidişata gizem vermek gerektiği durumlarda ortaya çıkar. (IV) Onun çalışma alanı oldukça geniştir. (V) Her konuyu bildiğini, her işten anladığını yine kendisi söyler.

18) Yukarıda numaralanmış cümlelerin hangisinde “bağlaç” vardır?
A) I.
B) II.
C) III.
D) IV.
E) V.

“-ce” eki “-e göre, gibi, kadar” edatlarının anlamını karşılayacak şekilde kullanılabilir.

19) Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükteki “-ce” bir edatın yerini tutmamıştır?
A) Bize her zaman dostça davranmıştır.
B) Bunca sıkıntıya niçin katlandım sanıyorsun?
C) Yıllar sonra sınıfça bir karar almayı başarabildik.
D) Gönlümce bir işe girmeyi öyle çok istiyorum ki!
E) Karşındaki memura insanca hareket etmelisin.

 

20) Aşağıdaki şiir türlerinin özelliklerini ilgili kutucuklara yazınız.

TÜRKÜ
Nazım Birimi: Dörtlük
Teması: Aşk, Güzellik, Gurbet, vs.
Edebî Gelenek: Halk Edebiyatı (Aşık Tarzı)

ŞARKI
Nazım Birimi: Dörtlük
Teması: Aşk, güzellik, kadın
Edebî Gelenek: Divan Edebiyatı

NEFES
Nazım Birimi: Dörtlük
Teması: İlahi Aşk
Edebî Gelenek: Halk Edebiyatı (Tekke-Tasavvuf)

KASİDE
Nazım Birimi: Beyit
Teması: Övgü-Yergi
Edebî Gelenek: Divan Edebiyatı

SEMAİ
Nazım Birimi: Dörtlük
Teması: Doğa, güzellik, ayrılık, kavuşma gibi duygusal ve lirik tema
Edebî Gelenek: Halk Edebiyatı (Aşık Tarzı)



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.